Hədəf gələcəyə daha güclü Azərbaycanın intellektual, bilikli və savadlı gəncliyi ilə birlikdə addımlamaqdır

Elə ötən həftənin sonlarında Bakıda keçirilən Azərbaycan Naşirlərinin I Forumu və bu forum çərçivəsində təşkil edilən “Oxu günü-10” sərgi-yarmarkasını da bu cür ali xidmətlərdən biri kimi dəyərləndirə bilərik.

Bu tədbirlər bizi həm də savadsızlıq, kitabsızlıq təhlükəsindən qoruyur

Forum və sərgi-yarmarka barədə ətraflı məlumata keçməzdən öncə onu vurğulayaq ki, insan oğlunun getdikcə kitabdan daha çox uzaq düşdüyü bir dövrdə belə tədbirlərin keçirilməsi əhəmiyyətli olduğu qədər də vacibdir. Çünki bu cür, gələcəyə hesablanmış tədbirlər bizi həm də savadsızlıq, kitabsızlıq təhlükəsindən qoruyur. Ona görə də çəkinmədən qeyd edə bilərik ki, bizə şüuraltı “Oxuyaraq inkişaf edək” mesajını ötürən bu tədbirlərdə hədəf gələcəyə daha güclü Azərbaycanın intellektual, bilikli və savadlı gəncliyi ilə birlikdə addımlamaqdır.

Beləliklə, aprelin 26-da AMEA-nın Mərkəzi Elmi Kitabxanasında öz işinə başlayan Azərbaycan Naşirlərinin I Forumu maraqlı çıxışlar, səslənən təkliflər və fikirlərlə yadda qaldı. Tədbirdə AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Fazil Mustafa, ANAİB sədri, Naşirlər Forumu və Oxu gününün layihə rəhbəri Şəmil Sadiq, Təhsilin İnkişafı Fondunun İdarə Heyətinin sədri Elnur Nəsibov, Türkiyə Mətbəə və Nəşriyyatları Birliyinin sədri Mustafa Karagüllüoğlu, Bakı Yunus Emre İnstitutunun müdiri Selcuk Karakılıç, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Səlim Babullaoğlu, millət vəkilləri, nəşriyyat evlərinin direktorları, əməkdaşları, naşirlər, yazıçılar, oxucular və aidiyyəti şəxslər iştirak edirdilər.

Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası (ANAİB), Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası (AMEA), Mədəniyyət Nazirliyi və Təhsilin İnkişafı Fondunun təşkilatçılığı ilə keçirilən tədbirdə ilk çıxış edən AMEA-nın prezidenti akademik İsa Həbibbəyli oldu.

İsa Həbibbəyli: Ənənəvi kitablar öz oxucusunu qoruyub saxlaya bilib

Çıxışında elmin, texnologiyanın, sənayenin inkişafı nəticəsində baş vermiş dünya sənaye inqilablarının tarixinə və onun nəticələrinə nəzər salan akademik qeyd etdi ki, “texnologiyanın sürətli inkişafı ilə elektron kitablar və elektron kitabxanalar meydana gəlsə də, ənənəvi kitablar da öz oxucusunu qoruyub saxlaya bilib, hətta son illərdə kitab dövriyyəsində artım müşahidə edilib”.

Natiq çıxışında bu qənaət ifadə etdi ki, Azərbaycan kitabçıları və naşirləri öz fəaliyyətlərini həm real, həm də virtual bazarın tələblərinə uyğun qurmalı, kağız kitabların qalmasında, eyni zamanda elektron kitabların inkişafında maraqlı olmalıdırlar.

Akademik çıxışında Azərbaycanda elektron kitabxana işinin təşkilində müəyyən problemlərin olduğuna da diqqət çəkdi. Onun sözlərinə görə, bir sıra hallarda elektron kataloqlar elektron kitabxana adlandırılır.

O da vurğulandı ki, naşir və kitabçılarımızın dünyaya çıxması baxımından bu istiqamətin təkmilləşdirilməsi vacibdir.

İlk dəfə təşkil olunan Azərbaycan Naşirlərinin I Forumunun AMEA-da keçirilməsinin önəminə toxunan akademik İsa Həbibbəyli tədbirin bu sahədəki redaktor, korrektor, kitab menecmentliyi kimi mövcud problemlərin müzakirəsi və həlli yollarına öz töhfəsini verəcəyini dedi.

Şəmil Sadiq: Bu tədbir təkliflərin formalaşmasına, yeni layihələrin hazırlanması üçün şəbəkələşmənin təmin olunmasına töhfə verəcək

Sonra söz ANAİB sədri, Naşirlər Forumu və Oxu gününün layihə rəhbəri Şəmil Sadiqə verildi: “Azərbaycan Naşirlərinin I Forumu ölkənin müstəqillik dövründə inkişaf edən özəl nəşriyyat sektorunun bir növ hesabatlılığına, ümumi problemlərin həlli ilə bağlı təkliflərin formalaşmasına, yeni layihələrin hazırlanması üçün şəbəkələşmənin təmin olunmasına töhfə verəcək”.

Çıxışı zamanı ANAİB-in hesabatını təqdim edən Şəmil Sadiq hazırda Assosiasiyanın 28 üzvü birləşdirdiyini, nəşriyyat işinin təşkili, sistemləşdirilməsi, nəşriyyatlararası əlaqələrin yaradılması və dünya kitab festivallarında iştirakı baxımından mühüm rol oynadığını diqqətə çatdırdı. O, həmçinin nəşriyyatların tərcümə problemləri, Azərbaycan ədəbiyyatının dünyaya tanıdılması, bölgələrə kitabların çatdırılması, uşaq mütaliəsinə dəstəyin verilməsi, kitabların reklamı və s. probemlərdən danışıb, həlli yolları ilə bağlı təkliflərini səsləndirdi.

Fazil Mustafa: Forum Azərbaycan cəmiyyətinin kitaba olan diqqətini yenidən artırmaq baxımından olduqca önəmlidir

Tədbirdə çıxış edən Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədri Fazil Mustafa dedi ki, Forum Azərbaycan cəmiyyətinin kitaba olan diqqətini yenidən artırmaq baxımından olduqca önəmlidir: “Bu gün ölkəmizdə redaktor, korrektor, naşir problemləri olduğu kimi, oxucu problemi də var və sözügedən problemlərin aradan qaldırılması ilə bərabər kitaba olan marağı artırmaqla oxucu kütləsini də qorumaq lazımdır. Kitaba olan marağı artırmaq üçün kitabların reklamının ödənişsiz olması vacibdir”.

Çıxışında, həmçinin kitabın zəruri ehtiyac malları kateqoriyasına daxil edilməsinin önəmini vurğulayan F.Mustafa regionlarda mədəni mühitin artırılmasının vacib olduğunu da bəyan etdi.

Tədbirinn rəsmi hissəsi Təhsilin İnkişafı Fondunun İdarə Heyətinin sədri Elnur Nəsibov, Türkiyə Mətbəə və Nəşriyyatları Birliyinin sədri Mustafa Karagüllüoğlu və Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin katibi Səlim Babullaoğlunun çıxışları ilə davam etdi.

Problemlər ümumi olduğu üçün onlardan çıxış yolu üçün də ümumi hərəkət etməyin vaxtıdır

Sonra isə Forum “Nəşriyyat menecmentliyi və kitab marketinqi”, “Redaktə və tərcümə problemləri”, “Müəllif hüquqları və beynəlxalq əməkdaşlıqlar”, “Tərtibat, dizayn və qrafika”, “Uşaq nəşrləri və yeni yanaşma” mövzusunda panellərlə davam etdirildi.

Panel iclaslarında çıxışlarda o nəticə hasil oldu ki, bu gün sözügedən sahədəki problemlər, əslində qlobal problemlər kimi dəyərləndirilə bilər.

Çünki bu gün Azərbaycanda da, Türkiyədə də nəşriyyatlar, o cümlədən müəlliflər eyno problemlərlə baş-başa qalırlar. Deməli problemlər ümumi olduğu üçün onlardan çıxış yolu üçün də ümumi hərəkət etməyin vaxtıdır.

Onu da qeyd edək ki, Forum çərçivəsində aprelin 27-28-də Milli Elmlər Akademiyasının həyətində “Oxu günü-10” sərgi-yarmarkası təşkil olundu. Azərbaycanın 40-dan çox aparıcı nəşriyyatı və kitab evinin, eləcə də 70-ə yaxın yazıçı və ziyalının iştirakı ilə reallaşan yarmarka-sərgi həm də maraqlı bir sıra məqamlarla yadda qaldı.

Tanınmış ədiblərin iştirakı ilə təqdimatların, imza mərasimlərinin, konsert proqramlarının, şeir gecələrinin, uşaqlar üçün nağıl saatlarının və master-klasların da təşkil edildiyi mərasim ümumilikdə yaddaşımızda dərin iz buraxdı.

Bu məqamda dəyərli dostumuz Əkbər Qoşalının imza mərasiminə qatılaraq, gözəl kitabını əldə edə bildik.

Bu tədbirlərdə daha çox gənc nəslin və məktəblilərin iştirakını görmək isə o ümidləri yaradır ki, təşkilatçılara qarşılarına qoyduqları hədəfə çatacaqlar. Bu gün də olmasa sabah…

Tanınmış pedaqoq, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru dosent Şəmil Sadıqovun 23 apreldə Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinin böyük akt zalında tələbələrlə görüşü baş tutdu. ADPU-nun Tələbə Gənclər Təşkilatının təşəbbüsü ilə keçirilən görüşdə pedaqoqun “Mənəvi dəyərlər maddi meyarlarla ölçülə bilməz” adlı çıxışı böyük coşqu və maraqla dinlənildi. O bu cür tədbirlərin keçirilməsi və milli-mənəvi dəyərlərin təbliğinin yetişən gənc müəllimin formalaşmasında mühüm rol oynadığını qeyd etdi. Şəmil Sadıqov çıxışın sonunda tələbələrlə səmimi söhbəti etdi və onları maraqlandıran sualları cavablandırdı.

Buraxılışda və qəbulda eyni fənlərdən imtahan nəyə lazımdır?

Bildiyiniz kimi, ali məktəblərə qəbul imtahanlarımız iki mərhələdə aparılır. Birinci mərhələ həm də orta təhsil pilləsini bitirən şagirdlər üçün buraxılış imtahanıdır. Buraxılış imtahanı Azərbaycan dili, riyaziyyat, ingilis dili üzərindən, qəbul imtahanlarının ikinci mərhələsi olan, el arasında hələ də “qrup imtahanları” adlandırılan blok imtahanlarında isə istiqamətlər üzrə fənn imtahanları keçirilir. Çox maraqlıdır ki, ikinci mərhələ imtahanlarında birinci mərhələdə Azərbaycan dilindən imtahan verən şagirdlər III blokda yenidən Azərbaycan dilindən, I və II blokda isə yenidən riyaziyyat fənnindən imtahan verirlər.
Bu heç bir halda qəbul edilə bilən və məntiqli deyil. Rəsmilər bunun “niyə”sini belə izah edirlər ki, abituriyentin seçəcəyi ixtisasa görə blokda eyni fəndən ona görə imtahan verilir ki, bilik daha dərinləməsinə ölçülsün. Bu fikrin özü belə yanlışdır. “Daha dərinləməsi” dedikdə daha çətin suallar nəzərdə tutulur. Bu isə abituriyentlərə əlavə yük, artıq stres, valideynlərə isə əlavə maddi yük, DİM-in özünə əlavə iş, büdcəsinə əlavə təsir (mənfəət və zərər, fərqi yoxdur) deməkdir. Bu dediklərim nəzərə alınsa, DİM-in mart-sentyabr ayları arasında uzun bir qəbul prosesi də asanlaşar. Halbuki DİM-in rəsmiləri də hər dəfə dilə gətirir ki, bu proses ağırdır və ona görə də belə uzun zamanı əhatə edir.
Nəzərə alsaq ki, III blok şagirdlərinin ikinci mərhələdə verdiyi Azərbaycan dili dil fənni sadəcə filologiya fakültələrinə faydalı ola bilər, o da olsa. Belə ki, III blokda tarix, ibtidai sinif, sosial iş və sairə kimi fakültələrdə bu fəndən sadəcə qrammatika üzərindən aparılan ikinci sorğulamanın əlavə yükdən başqa heç bir nəticəsi yoxdur. Heç filologiya fakültələrinə qəbul olmaq istəyənlər üçün də lazım deyil. Eyni prinsipi biz I və II blokda riyaziyyata aid edə bilərik. Sadəcə riyaziyyat və informatika fakültələri üçün qismən faydalı olan ikinci eyni fəndən – riyaziyyatdan imtahan qida sənayesi, kimya mühəndisi, coğrafiya müəllimləri üçün gərəkli deyil.
Biz qəbul imtahanlarına universitetə buraxılış imtahanı kimi baxmamalıyıq. Şagirdlər məktəbi bitirib universitetə ona görə qəbul olurlar ki, öz ixtisasını daha yaxşı mənimsəsin, mütəxəssis olsun. Amma abituriyentdən soruşulan bilik isə mütəxəssisdən soruşulan bilik səviyyəsindədir ki, bu böyük yanlışdır. Axı biz orta məktəb buraxılışını niyə bu qədər çətinləşdirməliyik? Məhz bu cür yanaşma repetitorluğun genişlənməsinə, dərinləşməsinə rəvac verir. Bu isə valideynlərin narazılığına, təhsildən, dövlətdən narazı qalmasına gətirib çıxarır ki, bunu isə heç bir məmur istəməməlidir. Təhsildən narazı kütlə qəbul prosesinin ağırlığından daha şiddətli narazı zümrəyə çevrilir. Çünki yaradılan bu cür çətin qəbul prosesi birbaşa valideynin büdcəsi hesabına başa gəlir ki, bu da məktəblərin nüfuzuna xeyli xələl gətirir.
Soyuq başla düşünəndə bir fəndən iki dəfə imtahan götürmək heç nəyə fayda vermir. Mürəkkəblikdən başqa heç nəyə yaramayan bu sistem aradan qaldırılmalıdır. Bir zamanlar mərkəzləşdirilmiş imtahan söhbəti gedirdi, indiki model guya ona yaxınlaşıb, amma tam deyil. Nə olar ki, buraxılış imtahanında götürülən o üç fənn elə qəbulun nəticəsi kimi də qəbul edilsin. Axı gənclik yazıqdır, valideynlər çətinlik çəkir, dövlət büdcəsindən əlavə xərclər yaranır.
Dediklərimin hər biri üçün hər iki qurumla müzakirəyə də, debata da hazıram. Kimsə məni inandırsın ki, bir filoloq olmaq istəyən üçün iki dəfə sorğu-sual etmək onun gələcək peşə fəaliyyətinə faydalıdır, hələ digər ixtisas sahiblərini demirəm.
Hörmətli Elm və Təhsil Nazirliyinin də, Dövlət İmtahan Mərkəzinin də rəsmiləri dövlətimiz və millətimizin gələcəyi naminə bu məsələlərə geniş vaxt ayırıb, ciddi müzakirələr aparıb, daha uğurlu və sadə model müəyyənləşdirsələr, necə də gözəl olar. Təhsildə başqa maraqlar, eqolar, ambisiyalar heç bir halda qəbul edilən deyil. Təhsil güzəşti sevir, motivasiyanı sevir, inamı sevir, özgüvənin məhv edilməsini, stresi yox!

Hədəf Şirkətlər Qrupu fəaliyyətinin 15 illiyi münasibətilə “Hədəf – 15” döş nişanı tərtib edib.

shamilsadiq.az xəbər verir ki, Hədəf Şirkətlər Qrupunun tərkibində Hədəf Kursları, Hədəf STEAM Liseyi, Balabilgə Uşaq Bağçası, Hədəf Nəşrləri, XAN Nəşriyyatı, Sınaq İmtahan Mərkəzi, Karyera mərkəzi, Xaricdə təhsil və olimpiada mərkəzi fəaliyyət göstərir. Şirkətin bütün qolları tədris istiqamətində cənab Prezident İlham Əliyevin təhsillə bağlı islahatlarını nəzərə alaraq yola davam edir.

Hədəf Şirkətlər Qrupu yarandığı gündən təhsilin inkişafı, təhsillə bağlı mütərəqqi layihələrin dəstəklənməsi, dərslik və əlavə dərs vəsaitləri ilə təminat, milli və beynəlxalq təhsil kurikulumlarına əsaslanan və ölkəmizdə ilk STEAM əsaslı liseylərlə bilgə azərbaycanlı yetişdirmək, “Dəyərlər” konsepsiyası yaratmaq və tətbiq etmək sahəsində uğurla fəaliyyət göstərir.

Fəaliyyəti müddətində şirkət bir sıra dövlət və özəl qurumlarla əməkdaşlıq edir, həm dəstək alır, həm də təcrübə proqramları, təlimlər və s. ilə gələcəyin təhsil işçilərinə dəstək olmağa çalışır.

2023-cü ilin dekabr ayında isə Hədəf Şirkətlər Qrupu təhsil sahəsində çalışan və uğurlu fəaliyyəti ilə fərqlənən şəxslər üçün “Hədəf – 15” döş nişanı təsis edib. Bu nişan təhsil sahəsindəki xidmətlərinə görə 100 nəfər üçün müyyən edilib.

PİMSO-nun mükafatlandırma mərasimində bir qrup təhsil işçisi “Hədəf – 15” döş nişanı ilə təltif olunublar:

1. Mehman Həsənli – AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnsitutunun icraçı direktoru;
2. Elçin İbrahimov – türkoloq alim, filologiya elmləri doktoru;
3. Nadir İsrafilov – təhsil eksperti, Azərbaycan təhsilinin ağsaqqalı;
4. Səkinə Həsən – Azərbaycan Gənc Müəllimlər Assosasiyasının sədri;
5. Ayşən Camalzadə – “ASAN könüllüləri” təşkilatının sədr müavini;
6. Almaz Həsrət – 3 nömrəli tam orta məktəbin direktoru;
7. Adil Vəliyev – BMU-nun əməkdaşı;
8. Məzahir Məmmədli – “Məktəb Günəşi” jurnalının baş redaktoru.

Adəm dindir, Həvva elm!

Nə qədər absurd görünsə də, bəli, ümumilikdə Adəm dini ifadə edir. Yum gözünü, inan, taleyinlə razılaş, sənə biçilən qisməti yaşa!

Həvva isə elmdir. Sual et, maraqlan, daim axtarışda ol, özün özünə tale yaz, ağrılı da olsa, özün et! Sorğula, sualdan sual doğsun, sən də ardınca qaç! Qadınlar tarix boyu kişilərdən cısarətli olublar, yeniliyi onlar doğublar, kişilərə qalsa, hər şey gizlin, sirli, olduğu kimi qalardı! Bunun fərqində olan kişilər qadının bu gücündə şeytanilik görüb, şeytanın təmsilçisi adını veriblər qadına! Tövratda yazılanlardan yola çıxsaq, Cem Yılmaz demiş, qadın kişinin inkişaf etmiş modelidir! Çünki kitab deyir ki, birinci kişini, sonra qadını yaratdı Tanrı. Əlbəttə, birincində etdiyi səhvləri Tanrı ikincidə etməzdi! Qadınlar kişilərdən daha çevik zəkalıdırlar! Türk mifologiyasına baxdıqda yenə qadın kişidən üstün modeldir, çünki Umay Ana Tanrının Anasıdır; ona tanrılığını, güclü olduğunu addımbaaddım öyrədəndir!

Qadın eqosu çox güclüdür, əlinə imkan düşəndə kişidən amansız olur. Çünki min illərdir, qadın kişinin əsiridir! İmkan tapıb əsirlikdən qurtaranlar min illərin yığılıb qalan enerjisini idarə edə bilmir və aqressivləşir. Bu aqressivliyin, eqonun da səbəbkarı kişilər olduğu üçün elə zərbə alan da onlar olur!

Bu üstün model necə oldu ki, kişinin əsirinə çevrildi? Yenə iki mifologiya üz üzə durur, yəhudi mifologiyasından xristianlığa, islama keçən Adəm, Həvva və türk mifologoyasından Umay Ana oğlu Erlik xan! Hər ikisindən də yola çlxsaq, nəticə eyni olur: yaratdığı ikinci və üstün modelin zəkasını qısqanan yəhudi tanrısının qadına qarşı sərt qaydalar qoyması, türk mifologiyasındakı Tenqri Erlik xanın Anasını eşitməməsi, onu saymaması və ona bənzəyənlərə qarşı mərhəmətli olmaması!

Bütpərəstıikdən yəhudiliyə, ordan da sonrakı dinlərə ötürülən həyat şərtləri qadına heç zaman meydan verməyib və təəssüf ki, hazırda dünya məhz bu ideoloji sistemin ağuşunda yaşayır. Amma türk mifologiyasında qadına münasibət daha demokratik idi. Təəssüf ki, bu adət bizdə islamın, bir qismində musəviliyin, digər qismində isə xristianlığın təsiri ilə unudulmaqdadır. Avropa zahirdə bu modeli yırtmaqda kimi görünsə də, əslində, xristianlıqdan gələn mühafizəkarlıq buna imkan vermir!

Əminəm ki, bu iki cinsə bərabər şərait, mühit tanınsa, qadının heç bir halda kişidən zəif varlıq olmadığını görərik! Amma bu bərabərliyi təmin etmək üçün minillərin qadın ruhundakı eqonun, aqressiyanın təsirində kişilər bir min illər də əzilməlidir! Ona görə də hazırda qadın təhlükə mənbəyidir, imkan vermək olmaz üzə çıxsın. O əzilməli, basdırılmalı, əsir saxlanılmalıdır!

Şəmil SADİQ

…………

Tövsiyə 2.
Direktor- Salam müəllim, bu gün Aytacla söhbətimiz oldu, məlum oldu ki, sizin dərsi başa düşmür, sual verəndə də ya cavab ala bilmir, ya da siz ona “bu nədir ki bilmirsən?” Deyib uşaqların yanında utandırırsınız. Ona görə də qrupu dəyişmək istəyir. Mən onu başa saldım, siz də bir az metodunuzu dəyişin, onun könlünü alın, amma mənim sizə nəsə dediyimi hiss etdirməyin. Elə edin ki, özünüz müəyyənləşdirmiş kimi görünsün.
Müəllim- Bəli, başa düşdüm, düzdür, mən zarafat etmişəm, həll edərəm, siz narahat olmayın.
Müəllim sinifdə – hə uşaqlar, necəsiniz? Oxumusunuz dərsi? Görək kim hansı sualla gəlib. Qorxmayın, nə qədər istəsəniz sual verə bilərsiniz. Söz, yorulmadan da olsa, cavab verəcəm. Eşitdim, məni bəyənməyənlər var, şikayət edib rəhbərliyə (Aytacın gözünə baxaraq). Belə də ki, dərsimi bəyənməyənlər üçün qapımız açıqdır.)

Dəyərli müəllimlər! Yaxşı bilirik ki, balabilgə müəllim münasibətlərində ara-sıra problemlər olur. Bu problem, adətən, adaptasiya dövründə baş versə də, bəzən bir-birini çoxdan tanıyan müəllim və şagirdlər arasında da baş verir! Səbəblər çox müxtəlif ola bilər, bu təbiidir. Təbbi olmayan bu anlaşılmazlığın aradan götürülməsində müəllim səriştəsizliyidir. Olur ki, məktəbli problemini gizli və ya açıq şəkildə dilə gətirsin. Adətən, uşaqlar böyüklərdən daha duyğusal yanaşıb bu cür problemi birbaşa müəllimə yox, məktəb rəhbərliyindən kim iləsə, sinif rəhbəri və ya valideyni ilə bölüşür. Bunu eşidən şəxs də bunu sizinlə bölüşüb, problemin mahiyyətini müəllimə çatdırır. Siz bir uşağın sizdən incik olduğunu, narazı olduğunu eşidən zaman qətiyyən ona qarşı aqressivləyə, məhz bunun onun üzünə vurmağa, üstüörtülü də olsa, bu şikayətdən xoşlanmadığınızı göstərməyə haqqınız yoxdur. Siz bunu ustaca, şagird hiss etmədən həll etməyi bacarmalısınız. Axı siz rəhbərlikdən eşitdiyinizi tənqidi sinfə girərək bunu uşağa göstərməyiniz, səriştəsizlikdir və bu səriştəsizlik nəticəsində naqis bir insan yetişəcəyinin fərqində olmalısınız. O uşaq bəlkə bir ömür öz problemini kiminsə bölüşməyəcək, dərdini deməyəcək. Halbuki, bunu siz həll edərək, uşağı inandıra və öyrədə bilərsiniz ki, bundan sonra nə problemin varsa, birbaşa özümə de, narahat olma!
Bir sözlə ki, hər hansı bir uşağın sizdən haqlı və haqsız narazı olduğunu eşitdiyiniz anda o uşağa qarşı qəlbinizdə kin, qəzəb formalaşdırmayın, bu kin yaransa belə olsa belə heç olmasa büruzə verməyin!
Həm özünüzü, həm də rəhbərliyi gözdən salır, uşağın özgüvənini qırır, səmimiyyətinə zərbə vurursunuz!

Nədənsə həmişə müəllim dedikdə, cins olaraq hamının ağlına kişi cinsi gəlir. Dilimizdəki “kişi” sözü isə artıq öz mənasını dəyişib, başqa dona girib. Bu söz daha çox mərd, ağzıbütöv, ləyaqətli, namuslu insana ünvanlanan bir etalondur. Bu cür insan isə erkək də olur, qadında da. Deməli, izahlı lüğətimizdə bu sözün ilk mənası olaraq yuxarıda qeyd etdiyimiz və bir çoxunu da unutduğumuz müsbət yüklü sözlərin daşıyıcısına verilən ad olmalıdır. Türkiyə türkcəsində “kişi” sözü nəfər mənasında işlədilir. Deməli, bizim dildə də bu söz cins anlayışından uzaqlaşıb və yeni məna kəsb elədiyini qəbul etməliyik.

Hə, gələk mövzuya. Mən də “təhsilimizi kişiləşdirməliyik” dedikdə hamımız kimi “erkəkləşdirməyi” nəzərdə tutmuşdum. Amma məqalənin adını yazan kimi və “kişi” sözünün mənasına varan kimi fikrimi dəyişdirdim. Çünki mən düşünürdüm ki, orta məktəbdə dərs deyən müəllimlərin çoxluğunu kişi cinsindən etsək, ürəyimdə tutduğum bütün problemlər həll olunmuş olar. Fəqət “arvad kimi kişidənsə, kişi kimi arvad yaxşıdır” deyimi də fikrimin dəyişməsinə səbəb oldu. Qaldım çaşbaş. Əlimi klaviaturadan götürüb düşündüm, qərara gəl, kişiləşdirməliyik, yoxsa erkəkləkləşdirməli? Çox düşünsəm də, qərara gələ bilmədim. Lənət şeytana, nə olardı ki, bütün erkək insanlar kişi olardı, mən də bu məqalədə mətləbdən uzaqlaşmaya idim. Amma oxucunun intellektinə və məntiqinə güvənərək “onlar başa düşərlər, mən nə deyirəm”, – deyib keçirəm mətləbə.

Orta məktəb təhsilimizdən narazı olmayan insanımız yoxdur demək olar ki… Sıravi vətəndaşlar düzgün təhsil verilmədiyindən, müəllimlərin məsuliyyətsizliyindən, müəllimlər kurikulumdan, maaşın azlığından, Təhsil Nazirliyi müəllimlərin işinə vicdanla yanaşmamasından, özlərini təkmilləşdirməməsindən narazıdır. Sözün düzü, hamısı haqlıdır. Amma mən elə bilirəm ki, bunların yeganə baiskarı boş-bikar xanımların məktəblərdə kişilərin yerini tutmasıdır.

Bu gün istənilən orta məktəbin müəllimlərinin statistikasını çıxartsaq, ən yaxşı halda 90-nın 10-a olar. Yəni 10%-i kişi olar. O da başqa bir yerdə iş tapa bilməyən, iş qabiliyyətini itirən ahıl kişilər. Yerdə qalanlar isə qadınlardır. Şair təbiətli insan olduğuma görə qadınlara qarşı bir antipatiyam yoxdur. Çünki şeirlərimin baş qəhrəmanları xanımlar, ilham pərimin də cinsi zərifdir.

Birinci olaraq bunun necə baş verdiyini araşdırmaq istərdim. Necə oldu ki, məktəbdə işləyən insanların çoxu qadınlar oldu? Hamımıza məlum olan səbəblərdən biri orta məktəbdə maaşın az olmasıdır. Elə buna görə də ailə dolandırmaq kimi ağır bir yükü çiyninə götürən kişilər bu az maaşlı, az “xalturalı” işdə işləməkdən yayındılar. İkincisi isə mentalitetimizin günahlarıdır. Hamımız məktəbə ən axırıncı iş kimi baxdıq və müəllimlik sənətinə daha çox qızlarımızı göndərdik. – Qadındır da nə edəcək, qoy gedib müəllimdən-zaddan işləyib başın girələsin, – dedik. Beləcə, bu sənət “arvad peşəsi” kimi formalaşdı. Sonra da qadın müəllimlərin ərləri ən təmiz, namuslu bir yer kimi məktəbi seçdi. Savadlı, savadsız xanımlarını məktəbə düzəltdilər. Sənin mənə pulun lazım deyil, get başını qat, gününü keçir, – dedilər. Hə, bir də ona görə ki, hamı əxlaq baxımından ən saf yer məktəbi bilir axı. Ona görə xanımlarını məktəbə göndərməklə gözləri arxalarınca qalmadı. Bizim üçün əxlaqsızlıq daha çox bir evli kişinin bir qadından və ya bir evli qadının bir kişidən xoşu gəlməsi hesab edildiyindən, qeybət, ara vurmaq, kiminsə ayağının altını qazmaq, evini yıxmaq o qədər də əxlaqsızlıq hesab edilmir.

Və beləcə həm məktəblərimiz, həm tədrisimiz, həm əxlaqımız, həm də oğlanlarımız arvadlaşmağa başladı. Əslində bu da avropa standartlarına yaxınlaşma demək idi. Axı müasir dünyada din, millət ayrımı olmadığı kimi, cinsi ayrım da yoxdur.

Sadəcə bu peşəni sevənlər və bu peşəyə hörmət bəsələyənlər, ən azından bu peşəyə çörək ağacı kimi baxanlar müəllimliyə qayıtsa, bəlkə, onda təhsilimizdə də kişiləşmə gedə. Sözümün üstündə dururam, kişiləşmə ha, erkəkləşmə yox.

Xanımlar məndən inciməsin, amma qəlbimin dərinliyində təhslin erkəkləşməsini də istəyirəm. Çünki ha axtarıram Aristoteldən, Nizamidən, Mirzə Şəfidən, Mirzə Cəlildən, Hüseyn Caviddən, Abdulla Şaiqdən bu yana adlı-sanlı qadın müəllim yadıma düşmür. İstisnalar qaydaları pozmur…

P.S. Müəllimin cinsi olmaz. Ona görə də dilimizdə “müəllimə” ifadəsi yoxdur. Amma təəssüf ki, yazıq uşaqların dili elə vərdiş edib ki, qabaqlarına kim çıxır “müəllimə” deyirlər. Belə getsə, dilimizdə cins kateqoriyası yaranacaq.