Xəbərlər

Azərbaycanda mütaliə vərdişi digər ölkələrlə müqayisədə çox aşağıdır. Təəssüf ki, bu, danılmaz faktdır. Di gəl savadlılıq baxımından müqayisə aparsaq, heç də aşağı sırada olmadığımızı görərik. Yəni statistikalara inansaq, on beş yaşdan yuxarı əhalinin doxsan doqquz faizi oxuyub-yazma bacarığına malikdir. Bu göstərici Avropa ölkələrinin çoxundan yüksəkdir. Yəni oxuya bilirik, amma oxumuruq. Onda necə olur ki, oxuyub-yazma bacarığı yüksək şəxslər dünyagörüşlərini artırmaq, intellektual kimi formalaşmaq üçün mütaliəyə vaxt ayırmırlar? Bu sualın otuz illik tarixi var, itirdiyimiz illəri geri qaytarmaq da, bəlkə, daha otuz ilimizi alacaq. Adətən bu mövzu səslənəndə ilk günahlandırdığımız zümrə gənclik, dövlət qurumu kimi isə Mədəniyyət Nazirliyi olur. Çünki kitab siyasətini formalaşdıran və idarə edən qurum, ilk növbədə, Mədəniyyət Nazirliyi, oxumağa daha çox ehtiyacı olan zümrə isə gənclikdir.

O da var ki, “Gənclər oxumurlar” deyəndə də onlara haqsızlıq edirik. Çünki azdan-çoxdan kitaba yaxın olan elə gənclərdir. Amma iş orasındadır ki, gənclər, əsasən, azərbaycanca yox, türkcə, rusca, qismən də ingiliscə oxuyurlar. Türk ədəbiyyatı, eləcə də türk dilində çap edilən orta statistik xarici ədəbiyyatı belə oxuyan gənclik nə Azərbaycan ədəbiyyatını, nə də azərbaycanca dünya ədəbiyyatını oxumağa meyillidir. Təbii ki, yenə otuz ilin üst-üstə yığılan problemlərinin ucbatından gənclərin Azərbaycandilli ədəbiyyata inamı ciddi şəkildə zədələnib, yazıçılarımızla əlaqələri itib. Etiraf etməliyik ki, oxu vərdişləri daha çox məktəbdə formalaşır. Hazırkı mənzərə isə gənclərin mütaliə vərdişinin məktəbdə yox, sonradan öz imkanları hesabına yarandığını göstərir. Sözügedən vərdiş məktəbdə formalaşsa, müəllimlər onlara kitab tövsiyələri etsələr və gənc nəsil məktəb yaşlarından oxumağa başlasa, elə böyüyəndə də Azərbaycandilli ədəbiyyata maraq göstərərdilər. Ən azından klassik ədəbiyyatla tanış ola bilərdilər. 2004-cü ildə cənab Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə xeyli kitab latın qrafikası ilə nəşr edilib, məktəb kitabxanalarına verilib. Digər məsələ tərcümə ədəbiyyatının azlığı olanların da keyfiyyətsizliyidir. Son dövrlər nəşriyyatlar arasındakı rəqabətin formalaşması keyfiyyətsiz tərcümələrin, demək olar, bazardan çıxması mənasına gəlir. Çünki tərcümə edilən əsərlər sadəcə bir-iki köklü nəşriyyatın yox, ciddi şəkildə rəqabətə qoşulan yeni yaranmış nəşriyyatların da diqqət mərkəzindədir.

Bəli, gənclər ədəbiyyatdan uzaq düşüb, bu da o deməkdir ki, mütaliə vərdişi yaratmaq üçün gecikmişik. Amma gələcək öz əlimizdədir. Bəs nə etməli, haradan başlamalıyıq? Əlbəttə, məktəbdən. Bəs bunu kim etməlidir? Əlbəttə, Elm və Təhsil Nazirliyinin bu sahəyə məsul qurumları. Çünki oxu vərdişlərini məktəb dövründən inkişaf etdirməsək, gələcək nəsillər də eynilə indiki kimi olacaq. Axı “Kitab bilik mənbəyidir” ifadəsi birbaşa Elm və Təhsil Nazirliyinin fəaliyyətini ifadə edir. Onda biliyin mənbəyindən niyə uzaq düşək? Niyə oxu vərdişlərinin inkişafı üçün konsept hazırlayıb xüsusi layihələr həyata keçirməyək?

Hörmətli elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin bir neçə dəfə vurğuladığı oxuyub-anlama səviyyəsinin aşağı olması məsələsi mütaliə vərdişlərinin zəifliyi ilə birbaşa bağlıdır. Belə ki, PISA – 2018 nəticələrinə diqqət yetirsək, aşağıdakı fikrin əsassız olmadığını görərik:

– Azərbaycanlı şagirdlərin oxu üzrə orta balı 389 idi, bu isə OECD ölkələrinin orta balından (487) əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdır.

– Azərbaycan bu nəticələrlə təxminən 79 ölkə arasında 67-ci yerdə qərarlaşıb.

Sözügedən nəticələr Azərbaycan məktəblilərinin mətni oxuyub-anlamaqda və təhlil etməkdə çətinlik çəkdiyinin göstəricisidir.

Uzun illər müəllim işlədiyim, orta məktəb təhsili ilə yaxından tanış olduğum üçün deyə bilərəm ki, prosesi müsbətə doğru dəyişmək üçün Elm və Təhsil Nazirliyinin məktəblərdə mütaliə vərdişini formalaşdırmaq istiqamətində atmalı olduğu addımlar çoxdur. Çünki indiki vəziyyəti köklü şəkildə dəyişə bilmiriksə, ən doğru addım sabaha köklənmək olar.

Bir neçə təklifi bu məqalə vasitəsilə tirajlamaqla ümumi konsepsiya hazırlanana qədər, heç olmasa, məktəb direktorları, müəllimlər öz təşəbbüsləri əsasında fərqli nələrsə etmək istəsələr, faydamız olacağını düşünürəm:

Müasir kitabxana infrastrukturunun qurulması və mütəmadi yenilənməsi
Hazırda Azərbaycanda 4500 məktəb kitabxanası fəaliyyət göstərsə də, etiraf edək ki, əksəriyyəti müasir tələblərə cavab vermir. Dövrün intellektual mirasından xəbərdar olmaq üçün zəngin məktəbli kitabxanalarına həmişə ehtiyac var. Bu mənada məktəblərdə oxucular üçün cəlbedici müasir kitabxana mühiti yaradıla bilər. Kitabxanaların uşaqların yaş qruplarına uyğun maraqlı, rəngarəng, tələbata cavab verən və müxtəlif mövzularda kitablarla təmini məqsədəuyğun olar. Düzdür, Elm və Təhsil Nazirliyi hər il məktəb kitabxanaları üçün kitab alır, amma düzünü desək, bu, birmənalı olaraq kifayət deyil. Üstəlik, kitab alışının həcmi və hansı meyarlarla, nə zaman həyata keçirildiyi ilə bağlı nəinki ictimaiyyətin, heç bu sahənin insanlarının da məlumatı olmur. Təklifimiz odur ki, kitab alışı ilə bağlı öncədən elanlar verilsin, nəşriyyatların bu işə cəlbi və təşviqi prosesi yaradılsın.

Məktəb kitabxanaçılarının inkişaf etdirilməsi
Məktəb kitabxanaçılarının təkmilləşməsi, kitabın təşviqi və təbliği istiqamətində görülməli işlər də vacib məsələdir. Təəssüf ki, məktəb kitabxanaçıları adətən dərsliklərin təhvil-təslimi ilə işlərini bitirmiş hesab edirlər. Amma onlara müəyyən imkanlar yaradılsa, kitabla bağlı daimi tədbir və layihələr həyata keçirilsə, seçilən oxuculara, kitabxanaçılara müəyyən stimulverici qiymətləndirmə ilə yanaşılsa, məktəblilərin mütaliə vərdişlərində ciddi canlanma baş verər.

“Məktəblinin oxumalı olduğu 100 vacib əsər” siyahısının müəyyənləşdirilməsi
Vahid mütaliə strategiyasının elan olunması üçün “Məktəblinin oxumalı olduğu 100 vacib əsər” siyahısının tərtibinə ehtiyac var. Siyahı klassik və müasir əsərləri ehtiva etməli, həm məktəb proqramına uyğun olmalı, həm də dövrün intellektual mirasına cavab verməlidir. Bu əsərlərin vaxtlı-vaxtında, təyinatı üzrə mütaliəsi üçün müxtəlif təşviq proqramları işlənə bilər. “Ayın kitabı” və “Oxu saatı” layihələri bu mənada effektiv olar.

“Ayın kitabı” kitabların siniflər üzrə metodiki əsasla aylıq seçildiyi və ayın sonu müzakirə olunduğu layihədir. Eyni zamanda, hər ay müəyyən vaxtlarda “Oxu saatı” təşkil edilə bilər. Bu çərçivədə bütün şagirdlər müəllimlərin rəhbərliyi altında kitab oxuya, müzakirə apara bilərlər. Həmçinin “Oxu saatı”nı interaktiv formatda keçirməklə şagirdlərə oxuduqları kitabları paylaşmaq imkanının yaradılması mümkündür.

Oxucu klublarının qurulması
Məktəblərdə şagirdlər arasında kitab müzakirələrini təşviq edən oxucu klubları yaratmaq mütaliə vərdişinin inkişafına kömək olar. Bu klublarda kitab müzakirələri aparıla, şagirdlərə kitab tövsiyələri verilə və hər ay müxtəlif mövzulara aid kitabların mütaliəsi təşviq edilə bilər. Bu klubların sistemləşməsi məktəb kitabxanalarında tələb-təklif prinsipini formalaşdırar, kitabxanaların effektiv təmininə töhfə verər. Eyni zamanda, bu klublar dövlətin illik mədəni və ictimai siyasətinə elastik reaksiya vermək, bu mənada tematik kitabların oxunmasını təmin etmək baxımından da önəmlidir.

Kitab festivalları və “Oxu Günü” kimi tədbirlərdə şagirdlərin iştirakına şərait yaradılması
Hər il Mədəniyyət Nazirliyinin təşkil etdiyi Bakı Beynəlxalq Kitab Sərgisi, o cümlədən Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyasının (ANAİB) təşkil etdiyi Bakı Kitab Sərgisi və Uşaq Kitab Festivalında paytaxt məktəblərində təhsil alan şagirdlərin sistemli iştirakına təşviq planları hazırlana bilər. Bölgələrdə təhsil alanlar üçün isə il ərzində ANAİB-in Sumqayıt, Gəncə, Lənkəran, Şəki, Quba, Naxçıvan və digər bölgələrdə mütəmadi təşkil etdiyi kitab sərgilərində iştirak tam effektiv təsir bağışlayar. Bir zamanlar start verdiyim “Oxu Günü” layihəsinə, 2018-ci ildən Elm və Təhsil Nazirliyi tərəfindən ölkə üzrə elan etdiyi “Oxu Günü” tədbirinin keçirilmə formatına yenidən baxıla, daha praktik hala gətirilə bilər. İl ərzində müəyyən əlamətdar günlər münasibətilə Elm və Təhsil Nazirliyinin təşəbbüsü əsasında silsilə kitab sərgilərinin keçirilməsi bu istiqamətdə atılmış önəmli addım olar. Bu təşəbbüslər uşaqlarda kitab sevgisi yaradar və mütaliədən zövq almağa həvəsləndirər.

Hədiyyəli mütaliə yarışlarının və marafonlarının təşkil edilməsi
Məktəblərdə sistemli mütaliə yarışları təşkil edilə, ən çox kitab oxuyan şagirdlərə hədiyyələrin verilməsi, fərqlənənlərə sertifikatların təqdim olunması, aylıq “Ən yaxşı oxucu” mükafatının təsisi kimi motivasiya tədbirləri həyata keçirilə bilər. Həmçinin ilin əvvəli elan edilən kitablar əsasında siniflər üzrə oxuyub-anlama və sürətli oxu yarışlarının keçirilməsi, ölkə, şəhər, kənd üzrə qaliblərin müəyyənləşdirilməsi, mükafatlandırılması mümkündür. Bu mənada ANAİB-in mütəmadi təşkil etdiyi, hər dəfə coşqu və uğurla yadda qalan “Kitabqurdu” Oxu Marafonu formatı da tətbiq oluna bilər.

Yazıçı, şair və naşirlərlə şagirdlərin silsilə görüşlərinin təşkil olunması
Tədris ili müddətində müxtəlif layihələr çərçivəsində, yaxud əlamətdar günlərdə yerli yazıçı, şair və naşirlər məktəblərə dəvət oluna, onların şagirdlərlə görüşləri təşkil edilə bilər. Bu cür təşəbbüslər şagirdlərin həm yerli və dünyəvi intellektual tendensiyalardan xəbərdar olmasına, həm kitablarını oxuduğu ədibləri yaxından tanımasına, həm də şəxsiyyət kimi yetişməsində uğur qazanmış insanlardan müsbət nümunə götürməsinə səbəb olar.

Müəllimlər üçün mütaliə təbliğatı təlimlərinin təşkil edilməsi
Təəssüf ki, müəllimlər az oxuyur, ona görə də şagirdlərin mütaliəyə təşviqində xüsusi həvəsləndirmə prosesinə uyğunlaşa bilmir. Oxu vərdişinin inkişafına təşviq mövzusunda xüsusi təlimlər təşkil oluna, onlarda müəllimlərin iştirakı təmin edilə bilər. Bu təlim prosesində proqram qurulması, yazıçı və naşirlərin fəal iştirakı mümkündür. Müəllimləri mütaliəyə həvəsləndirmək üçün müəyyən marafonlar da təşkil etmək olar. Bu addım çərçivəsində kitablar seçilə, hər müəllimin oxumalı olduğu kitablar tövsiyə edilə, attestasiya, yaxud sertifikasiyada qoyulan hədəfə çatanlara xüsusi bonus ballar verilə bilər. Üstəlik, müəllimlər şagirdləri həvəsləndirən maraqlı üsul və interaktiv oxu metodları öyrənməklə dərslərdə mütaliə mədəniyyətini dəstəkləyə bilərlər.

Ailə ilə birlikdə oxu təşəbbüslərinin təşviq olunması
Ailələr üçün oxu təşviq planları hazırlamaqla valideynləri də bu prosesə cəlb etmək mümkündür. Valideynlərin uşaqları ilə birgə kitab oxuması şagirdlərin mütaliə vərdişlərinin möhkəmlənməsinə kömək edər.

Rəqəmsal kitab platformalarına əlçatanlığın təmin edilməsi
Məktəblərin rəqəmsal kitab platformaları ilə təmini və şagirdləri elektron kitablarla tanış edilməsi də əhəmiyyətli addımlar siyahısındadır. Bu, oxuma prosesini rəqəmsal mühitə inteqrasiya edərək daha əlçatan və maraqlı hala gətirə bilər. Eyni zamanda, yerli və xarici audiokitab platformaları ilə əməkdaşlıq çərçivəsində bəzi dərsləri “Səsli kitab”la təmin etmək olar. Bu təşəbbüs yeni nəslin dərsləri öyrənməsinə və sinifdənxaric oxuya yönəlməsinə effektiv təsir göstərər.

Məktəb kitabxanaları və şagirdlərin ədəbiyyat, sənət və elm dərgilərinin abunəliyinə cəlb olunması
Məktəb kitabxanalarının dövri mətbuatla təmini təhsil müəssisələrinin həm ədəbi, həm sənət, həm də elmi yeniliklər prosesini yaxından izləməsinə səbəb olar. Bu mənada yerli jurnalların seçilməsi dərgiçilik ənənəmizə də müsbət təsir edər, həmin dərgilərin yaradıcı heyəti öz strategiyalarını təhsil sisteminə uyğunlaşdırmağa maraq göstərər. O cümlədən müəllim və şagirdlərin faydalı yerli jurnallara abunə yazılması üçün təşviq planı hazırlana bilər. Məktəb kitabxanalarının bu prosesə birbaşa nəzarəti işin daha sistemli və effektiv həyata keçməsinə səbəb olar.

Bütün təkliflərin əlavə müzakirəyə yol açması, formatı və təyinatının araşdırılmasına ehtiyac yaranması istisna deyil. Bu səbəbdən sədri olduğum ANAİB bu prosesdə Elm və Təhsil Nazirliyinə peşəkar dəstək verməyə həmişə hazırdır. ANAİB-in kitabla bağlı bütün tədbirlərinə Elm və Təhsil Nazirliyi həmişə qapı açmış, hətta bir çox sərgilərimizi regional idarələrlə birgə təşkil etmişik. Məhz bu baxımdan inanıram ki, daha ciddi işlərə imza ata bilərik.

ANAİB-in kitab işinin təkmilləşməsi ilə bağlı təkliflərini cənab nazirə göndərməyə hazırlaşırıq. Düşüncə, qayə, amal eyni olanda milli şüurun daha düzgün formalaşması üçün əl-ələ verib işləməyə həmişə ehtiyac var.

Şəmil SADİQ

“Hədəf Şirkətlər Qrupu” MMC-nin qurucu direktoru, fil.ü.f.d., dos.

“Vətəndaş A” – Azərbaycan serial tarixində və müəllimlik sənətində yeni era!

“Vətəndaş A” serialını rəsmi və qeyri-rəsmi tənqid edənlər var. Sözsüz ki, bunu məqsədli hesab edirəm. Məhz bu seriala görə İTV rəhbərliyinə, filmin ssenari müəllifinə, rejissoruna, ümumiyyətlə, heyətə böyük təşəkkür düşür.
Mənə görə, bu serialı Azərbaycan serial istehsalı tarixində bir dönüş nöqtəsi hesab etmək olar. Həm texniki, həm mövzu, həm də aktyor işi baxımından xeyli irəliləyiş var. Filmin texniki, aktyor işi və sairə məsələləri qoy kinoşünaslar qiymətləndirsin, amma məni düşündürəm mövzu və ona yeni yanaşmadır.
Film Cəfər Cabbarlının “Almaz” pyesi əsasında müasir tələblərə uyğunlaşırılaraq çəkilib. Filmdə günümüzün reallıqları o qədər incəliklə və sevgi ilə yaradılıb ki, əmin olursan ki, film heyəti Azərbaycan sevgisi ilə alışıb yanır. Rüşvətxor, yaltaq məmur, bunun qarşısında əzilən və alçaldılan cəmiyyət, 21-ci əsr olmasına baxmayaraq, geridə qalmış təfəkkür, avamlıq, qorxaqlıq çox qəşəng ifadə edilib və ikrah doğura bilir insanda. Həmçinin günümüzün məktəblərindəki durum, ucqar kəndlərimizdə təhsilin vəziyyətin açıq və çılpaq “tərənnümü” möhtəşəmdir!
Bütün bunlar böyük cəsarət tələb edir ki, bu mesajı da film çox rahat verə bilib.
Müəllim obrazı da yüksək səviyyədə işlənib. Kimlərəsə görə dikbaş, qıcıqlandıran, özündən razı, replikalarından geri qalmayan, hər şeyə etirazçı olan bir obrazdır və bəzən bunu günümüzün müəllim obrazına yaraşdırmırlar. Qətiyyən razı deyiləm, bütün işini gücünü atıb, şəhərin komfortuna yox deyən, ziyalı və intellektual müəllim ucqar bir kəndə maarifçilik arxasınca gedirsə, elə belə də olmalı idi. Bu bizim təfəkkürümüzdə formalaşan qorxaq, ürkək, ehtiyacdan boynubükük gəzən, yalançı təvazökar müəllim kompleksini darmadağın edir, yeni: etirazçı, cəsarətli, qorxmaz, eqoist, mübariz müəllim obrazı yaradır. Əminəm ki, məhz bu obrazdan çoxlu müəllimimiz ilham alacaq. Ona qarşı duran cəmiyyətlə döyüşməkdən qorxmayacaq, mübarizəsindən əl çəkməyəcəkdir.
Ən önəmlisi isə qadın obrazı olması və bunu bir qadın kimi aparmasıdır. Cəbiş müəllim obrazından fərqli olaraq yeni müəllim orbazı yaradır. Hə, bəzilərinin xoşuna həm də müəllimin inancı gəlmir, deyəsən. Halbuki bu cür xarakterlərə məxsus şəxslər gavurun cibini bol edən hacılara qarşı da böyük bir nümunədir. Yeni ideallar açır, qanı yeniləyir. Hələ ki, filmin beş seriyasına baxmışam və baxımlılıq baxımından çox bəyənirəm. O cür cəmiyyətə qarşı elə bu cür müəllim lazımdır ki, prosesi dəyişsin, təsir edə bilsin! Həm də ona görə bəyəndim ki, axır ki, özündənrazı müəllimimiz də oldu )).
Bura qədərki fikrimdə deyə bilərəm ki, film həm də “Ölülər” əsərini də xatırladır, sadəcə müəllim obrazı İskəndərdən fərqli olaraq cəmiyyətin taleyi ilə razılaşmır və döyüşür. Digər obrazlarda demək olar ki, işıq yoxdur. Qonşu – şorgöz şair, iş adamı – fırıldaqçı Hacı, bələdiyyə sədri və direktor – qorxaq rüşvətxor, digərləri isə elə Məşədi Cəfər kimi məzlumlar…
İTV-ni və bütün yaradıcı heyəti təbrik edirəm!

Azərbaycan yazıçıları niyə xaricdə çap edilmir

Yaxşı sualdır, yaxşı da cavabları var. Çünki yazıçı, naşir, kitabçı olaraq hamımızı düşündürür. Bir nəfər çıxıb deyəcək ki, heç Azərbaycanda normal çap edilib satılır ki, xaricdən danışırsınız? Etiraf edim, bu da əla sualdır. Bəlkə də, hər şey buradan başlayır elə… Zənn edək ki, bu məsələni həll etmişik, bizi xaric düşündürür. Ona görə də ikinci problemdən başlayım, bəlkə, yazının sonunda buna da gəlib çıxdıq.
Suala sualla cavab verək: “Kim Azərbaycan yazıçısını dünyaya təqdim etdi, təbliğ elədi ki, xarici naşirlər də tanıyıb çap etsinlər?” Bəli, hər şey buradan başlayır. İndi bir-iki yekəqalstuk yazıçımız, ya da yan-yörələrindəki, gələcəyini yanlış olaraq onların quru təşəkkürnamələrinə bağlayan 45+ yaşlı “gənc yazarlar” çıxıb deyəcəklər ki, niyə çap edilmir? Bəs filankəs, filankəs, filankəs… Elə bu başdan bildirim ki, çap olunmur deyəndə kiminsə kitabının hansısa xarici dilə tərcümə edilib şəxsi əlaqələri, haram, halal yolla qazandığı pulu hesabına xahiş-minnətlə çap olunub anbarlarda yatan, ona-buna hədiyyə edilən kitabları nəzərdə tutmuram. Sualım budur ki, niyə hansısa xarici nəşriyyat azərbaycanlı müəllifin əsərinin müəllif hüquqlarını alıb, qonarar ödəyib, kitabını çap edib açıq satışa çıxarmır? Sualımın əsas məğzi budur. Bəli, hazırda belə yazıçılarımızı barmaqla saymaq olar: bir, iki, üç…
Bunun ilk səbəbi Azərbaycan nəşriyyatlarının düz-əməlli inkişaf etməməsi, strategiya və marketinq planının olmamasıdır. Dünya kitab bazarı çox ciddi inkişaf yolu keçib. Biz isə bu yola çox qısa müddətdir, boylanmışıq. Fəaliyyət dövrü iyirmi ili aşan bir-iki yerli nəşriyyatın adını çəkə bilərik, vəssalam. Onların da heç bir ənənəsinin olmadığını, bu sistemin qurulmasında özlərindən sonrakılara heç bir yol göstərməməsini, nümunə olmamasını görürük. İlk dəfə – 2015-ci ildə Frankfurt Kitab Sərgisinə gedəndə gördüm ki, bizim boy göstərən nəşriyyatlarımızın nümayəndələri orada sadəcə kimdənsə, yaxud xarici ölkələrin qrantı hesabına müəlliflik hüququ alıb, azərbaycancaya tərcümə edib satmaqla məşğuldurlar. Düzdür, çox vacib məsələdir, amma bunda da geridəyik. Son beş ilə qədər (o zaman Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası (ANAİB) hələ yaranmamışdı) bir nəşriyyat görmədim ki, hansısa yerli müəllifin əsərlərini ingilis dilində kataloqlaşdırıb başqa ölkələrə təklif etsin. Demək olar, yox dərəcəsində idi. Xarici sərgilərdə dövlət hesabına qurulan stendlərdə hələ də bu ənənə yoxdur.
Gənc müəlliflərimizin, lap elə klasssiklərimizin, xarici nəşriyyatları maraqlandıracaq yazıçılarımızın yer aldığı hansısa vahid kataloq yoxdur. Bunu kim etməli idi?
Birinci növbədə, aidiyyəti qurumlarımız, sonra nəşriyyatlarımız və nəhayət, müəllif hüquqları agentliklərimiz.
Yenə sonuncudan başlayıram, sizcə, Azərbaycanda özəl müəllif hüquqları agentlikləri varmı, Azərbaycan yazıçılarının, rəssamlarının, bəstəkarlarının beyin məhsullarını xarici təşkilatlara təqdim edib, satıb həm özünə, həm də müəllifinə gəlir cəlb edə bilsin? Qısaca cavab: “Yoxdur!” Bu işi ya agentliklər edə bilər, ya da nəşriyyatlar. Nəşriyyatlarımızda ona görə yoxdur ki, bu sektor inkişaf etməyib, etdirilməyib, o əməkdaşı saxlayacaq güc və motivasiya yetərli deyil.
Nəşriyyatlarımız ya o gücdə olmayıb ki, müəlliflərlə müqavilə bağlasın, onların əsərini alsın, qonarar versin, çap etsin, hətta onu dünya bazarına çıxarsın, ya da buna heç marağı da olmayıb. Çünki burada ciddi gəlir yoxdur, milli təəssübkeşlik də cib doldurmur axı. Azdan-çoxdan gözə görünən müəlliflərimiz isə çırpınır, çabalayır. Aralarında bir-iki nəfərin bəxti gətirib, tale üzünə gülüb, ölkədə az-maz tanınır, oxunur ki, bu da heç bir halda kifayət deyil. On milyonluq ölkədə əsəri beş min tiraj satılan maksimum üç müəllif adı çəkə bilərik. Vəssalam. O da özlərinin hesabına. Özlərini təbliğ edərək, təqdim edərək, döyüşərək. Yenə deyirəm, tiraj sayı deyəndə öz məmur dostlarının, şəxsi imicinin hesabına hansısa dövlət qurumuna satmağı, təqdim etməyi nəzərdə tutmuram. Ondan danışıram ki, kitabı nəşriyyat çap edir, bazara çıxarır və təbii yolla formalaşmış oxucular alıb oxuyur.
Görəsən, nəşriyyatlarımız bu işi niyə təşkil edə bilmir? Çünki ölkəmizdə mütaliə səviyyəsi çox aşağıdır, kitaba maraq məktəblilərdən başlayaraq yuxarı yaş qruplarına qədər ürəkaçan səviyyədə deyil. Ona görə də naşir hələ Biləcəridən o tərəfə keçə bilmir, sözügedən problemlərlə əlləşir. Buradakı məsələni həll etməmiş boylanıb sərhədin o tərəfinə baxa bilmir. Niyə mütaliə səviyyəsi aşağıdır? Çünki dövlət kitabxanalarında klassiklərdən başqa – 80-ci illərdən bu tərəfə formalaşan müəlliflərin əsərləri yoxdur. Niyə yoxdur? Çünki dövlətin kitab sahəsinə ayırdığı pullar göyə sovrulub, bu sahəyə ciddi yanaşılmayıb, kitabxanalar, kitab mağazaları bağlanıb. Bunun da müqabilində müəlliflər ya formalaşmayıb, ya da yazdıqlarını oradan-buradan tapdıqları kiçik məbləğlə çap edib öz əhatələrinə, dost-tanışlarına hədiyyə ediblər. Bu da ona gətirib çıxarıb ki, yazıçılıq, naşirlik, kitabçılıq sənayesi fomalaşmayıb. Ona görə də başqa nəticə gözləməyə dəyməz.
İkincisi, Azərbaycan ədəbiyyatının xaricdə tanıdılması üçün hələ də hansısa dövlət fondu yoxdur ki, bu işi üzərinə götürsün, sözügedən sahədə fəaliyyət göstərsin, strategiya qursun, təbliğat-təşviqat işi ilə məşğul olsun. Uzun illər əvvəl çoxbilmiş məmurlarımız bu adla Türkiyədə nəşriyyat təsis etdirdi. Özü də, tanış-tunuş, qohum-əqraba əli ilə. Sonra başladılar, bir neçə gənc yazıçının əsərlərini türk dilində çap etdirməyə. Axırı da heç nə… Buradan pul silindi, bir-iki rəsmi tədbirdə ortaya qoyub başına fırlandıq, alqış dedik, boy boyladıq, soy soyladıq, bir neçə universitetin, tədqiqat mərkəzinin kitabxanasına hədiyyə etdik, vəssalam.
On beş ildən çoxdur, bu işlə məşğulam, Türkiyədəki bircə kitab mağazasında azərbaycanlı müəllifin əsərinin satıldığını görməmişəm. Olmazdı ki, ədəbiyyata dəstək fondu yaradılsın, nəşrlər xarici naşirlərə təqdim edilsin? Bunun üçün yeni nəsə icad etməyə ehtiyac yoxdur. Əksər ölkələrdə belə fondlar var. “Vikipediya”dan götürdüyüm Türkiyə nümunəsini azərbaycancaya tərcümə etmədən – olduğu kimi bura yerləşdirirəm:
“TEDA nedir?

Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığınca yürütülen ve kısa adı TEDA olan “Kültür ve Turizm Bakanlığı Türk Kültür, Sanat ve Edebiyat Eserlerinin Dışa Açılımını Destekleme Projesi”; Türk kültür, sanat ve edebiyatıyla ilgili Türkçede veya başka bir dilde yayımlanmış eserlerin, çeviri ve yayım marifetiyle yurt dışında tanıtılmasını sağlamak için yurt dışında veya yurt içinde faaliyet gösteren yayıncılara teşvik veren bir çeviri, yayım ve tanıtım destek programıdır.
2005 yılında başlatılan TEDA Projesi, Türkiye’nin kültürel ve edebi birikimini yabancı okurlara kendi dillerinde okuma olanağı sunar. Böylelikle Türk yazarların eserlerinin uluslararası kitap pazarlarında görünürlüğü desteklenmiş olmaktadır.
Bakanlıkça yürütülen TEDA Projesi ile Türk edebiyatının dünya çapında dolaşımını desteklemek amacıyla TEDA Danışma ve Değerlendirme Kurulunca uygun görülen başvurular desteklenmektedir”.
Yaxşı, bəs bizdə bu işi kim görməli idi? Ya Mədəniyyət Nazirliyi, ya da Azərbaycan Dövlət Tərcümə Mərkəzi. Halbuki Tərcümə Mərkəzinin fəaliyyət istiqamətlərindən biri də “Azərbaycan ədəbiyyatının beynəlxalq aləmdə, xarici ədəbiyyatların Azərbaycanda tanıdılması və təbliği işinin həyata keçirilməsi”dir. Amma biz bu qurumlardan hansınınsa bu sahə ilə məşğul olduğunu görmürük.
Tarixində ilk dəfə olaraq Türkiyədə keçirilən TÜYAP Kitab Sərgisində bu il qonaq ölkə Azərbaycan olacaq. İndiyə qədər heç bir kitab sərgisində qonaq ölkə olmamışıq. Bu ilkdir. Bu sərgidə Mədəniyyət Nazirliyinin dəstəyi ilə 15, öz imkanları hesabına 10 nəşriyyat – 30 nəfərdən çox yazıçı, şair, ziyalı 2 – 4 noyabr tarixlərində Türkiyədə səfərdə olacaqlar. Kitab sahəsi ilə məşğul olan belə geniş heyətlə ilk dəfə xarici sərgidə iştirak edəcəyik. Daha bir ilk o olacaq ki, sözügedən sərgidə əksəriyyəti dövlət sifarişləri ilə işləyən mətbəələr, dövlət mükafatlarının kölgəsində gəzişən müəlliflər yox, öz ayaqları üstə durmağa çalışan nəşriyyatlar, yazıçılar iştirak edəcəklər. Çox sevindirici haldır. Bir neçə gün əvvəl mədəniyyət nazirinin müavini Fərid Cəfərov səfər proqramı ilə tanışlıq və təqdimat üçün nümayəndə heyətini qəbul etdi, xeyli müzakirə apardıq. Nəyi necə edəcəyimizlə bağlı xeyli danışdıq. Naşirlərin haqlı-haqsız irad və şikayətləri dinlənildi. Amma o qədər işi keçən illərdə görməli idik, görməmişik, indi tökülüb üst-üstə, altından çıxmaq uzun müddət tələb edir. Buna görə adamın nə nazirliyin indiki komandasını qınamağa dili gəlir, nə də naşirləri. Amma yenə ümidvericidir ki, hər görülən iş yandırılan çıraqdır. Ümid edirəm, nazirliyin yandırdığı bu çıraq sönməyəcək, alovlanacaq, alovlanacaq və dünyaya işıq salacaq.
Bir məsələni də qeyd edim ki, 2021-ci ildə yaradılan ANAİB-in 27 üzvü var, onlardan da 20 nəşriyyat bu sərgidə iştirak edəcək. 10 naşir dövlət, 10 nəfər naşir öz hesabına. Bundan əlavə, birliyə üzv olmayan 5 naşir də dövlət hesabına iştirak edəcək. Böyük hadisədir; 25 naşir dünyaca məşhur sərgiyə qatılır. Ən azından bəhsə-bəhs yaxşı bir işin qulpundan yapışmaq imkanı olacağına ümid edirəm. Güman edirəm ki, naşirlərimiz menecerlik bacarıqlarını ortaya qoyacaq, hərəsi, heç olmasa, beş azərbaycanlı müəllifi qardaş türk naşirlərinə təqdim edəcək, satışına nail ola biləcək. ANAİB heyəti olaraq artıq bir neçə ildir, bu sahədə çalışır, sərgilərdə qarşımıza bu məqsədi qoyuruq. Bunun üçün nəşriyyatlar müəlliflərə, müəlliflər naşirlərə inanmalı, aralarında razılıq olmalı, xaricdə tanınmaq üçün bir-birilərinə etibar etməlidirlər. Son bir neçə ildə çox az naşir xarici həmkarına müəlliflik hüququ satmağa nail olub. Bu kiçik də olsa, uğurdur. Hansısa xarici ədəbiyyatı çap edən naşir ilk olaraq o kitabın satılmasında maraqlıdır; bu da həmin kitabın təbliğinə yol açır.
Görüşdə bu məsələ ilə bağlı nazirliyə təklif etdim ki, heç olmasa, otuz kitabın xaricdə çapı üçün müəyyən büdcə ayrılsın, türk naşirlər bu kitabları alıb çap edə, təbliğatı ilə məşğul ola bilsinlər. Heç olmasa, ədəbiyyatımızı Türkiyədə tanıda bilək. Ümid edirəm, qonaq ölkə kimi fondumuzun yaradılacağı günə qədər son zamanlar bu sahəyə xüsusi diqqət ayıran Mədəniyyət Nazirliyi dəstək verə biləcək.
Sonda onu da qeyd edim ki, kitab ümummilli məsələdir, bu, təkcə özəl sektorun ümidinə buraxılmamalı, həm maddi, həm də mənəvi cəhətdən dövlətimizin resursları ilə dəstək görməlidir. Tez-tez deyilir ki, bu biznesdir, dövlət buna niyə dəstək olmalıdır, gedin, özünüz çalışın-vuruşun. Haqlı söz olsa da, düzgün yanaşma hesab etmirəm. Kitab, mədəniyyət birbaşa dövlət dəstəyinə həmişə ehtiyac duyub və duyacaq da. Onun üçün də güclü və böyük mədəniyyətə sahib ölkəmizi sadəcə mədəniyyətimizlə təbliğ edə bilərik. Burada isə sən, mən yox, biz olmalıdır.
P.S. Bu qədər etiraz, şikayət, giley-güzar yazdığım üçün qınana bilərəm: “Sən kimə nə məsləhət verirsən?” – deyənlərə öncədən şəxsimin və sahibi olduğum şirkətin gördüyü bir neçə işi xatırladım. XAN Nəşriyyatı İsa Muğannanın, Əzizə Cəfərzadənin, Rüstəm Behrudinin, Salam Qədirzadənin, müasir yazıçılardan Əziz Yaqubzadənin, Tamerlan İsmayılzadənin, Elayın, Xəyalə Muradın və özümün bir neçə əsəri yer alan ingiliscə kataloq hazırlayıb, İstanbul, Şarja, Frankfurt kitab sərgilərində xarici nəşriyyatlara təqdim edib. Bu il keçirilən Frankfurt Sərgisi üçün Məhəmməd Füzulinin 530 illyinə həsr edilmiş kiçik kitabçanı 300 tirajla çap edib sərgi iştirakçılarına hədiyyə etmişik. Hər dəfə xarici sərgilərə bu məqsədlə gedir, dostlarımızı şəxsən maarifləndirməyə çalışıram. Sərçənin daşıdığı su kimi olsa da, hələlik bacardığımız və gücümüz çatan budur.

Şəmil SADİQ,
Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent

Azərbaycanın ilk dəfə “fəxri qonaq ölkə” olduğu 41-ci İstanbul Beynəlxalq Kitab Sərgisinin açılışı keçirilib
Noyabrın 2-də 41-ci İstanbul Beynəlxalq Kitab Sərgisinin açılışı keçirilib.
“Uşaqlıq şənlikdir” şüarı altında TÜYAP kompleksində təşkil olunan sərgi bu il ölkəmiz üçün xüsusilə əlamətdardır. Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə Azərbaycan ilk dəfə sərgidə “fəxri qonaq ölkə” qismində iştirak edir.
Sərginin açılışında İstanbul valisi Davud Gül, Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini Fərid Cəfərov, İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin başqanı Ekrem İmamoğlu, TÜRKSOY-un baş katibi Sultan Raev, Milli Məclisin Mədəniyyət komitəsinin sədr müavini Günay Əfəndiyeva, Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Kitabxanalar və Nəşriyyatlar Baş İdarəsinin rəhbəri Taner Bəyoğlu, Türkiyə Yayınçılar Birliyinin sədri Kenan Kocatürk, Azərbaycan Yazıçılar Birliyi sədrinin birinci müavini Xalq yazçısı Çingiz Abdullayev, Xalq yazıçısı Elçin, eləcə də ölkəmizdən və Türkiyədən tanınmış və gənc yazarlar iştirak ediblər.
TÜYAP Sərgi Kompleksinin rəhbərliyindən İlhan Ersözlü çıxış edərək 41-ci İstanbul sərgisi münasibətilə təbriklərini çatdırıb.
İstanbul Böyükşəhər Bələdiyyəsinin başqanı Ekrem İmamoğlu, Türkiyə Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi Kitabxanalar və Nəşriyyatlar Baş İdarəsinin rəhbəri Taner Beyoğlu, Türkiyə Yayınçılar Birliyinin sədri Kenan Kocatürk, İstanbul valisi Davud Gül, sərginin “fəxri yazarı” Yalvaç Ural və başqaları çıxış edib, sərginin əhəmiyyətini vurğulayıb.
Azərbaycan Respublikası mədəniyyət nazirinin müavini Fərid Cəfərov çıxış edərək tədbir iştirakçılarını salamlayıb, belə bir nüfuzlu sərginin “fəxri qonaq ölkə”si olmaqdan məmnunluq duyduqlarını diqqətə çatdırıb. Sərgi haqqında məlumat verərək Azərbaycan nümayəndə heyətinə göstərilən yüksək qonaqpərvərliyə görə təşəkürünü bildirib, sərginin işinə uğurlar arzulayıb.
Daha sonra tədbir iştirakçıları sərgi məkanında Azərbaycan stendinin açılışında iştirak ediblər. Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə ölkəmizin böyük stendi qurulub.
Stenddə Azərbaycan Nəşriyyatları Assosiasiyası İctimai Birliyinə üzv 20- dən çox nəşriyyatın ümumilikdə 2000-dən çox nümunəsi də yer alır. Birliyin sədri Şəmil Sadiq naşirlərlə birlikdə sərgi ziyarətçilərini qəbul edərək ədəbi müzakirələr keçirib, imzalı kitablarını hədiyyə edib. Müəllifin “Od Erler” romanı sərgi ziyarətçiləri tərəfindən xüsusi maraqla qarşılanıb.

Qubada sahibkarlarla görüş keçirildi!

25 oktyabr 2024-cü il tarixdə “Quba Şahdağ” otelində Kiçik və Orta Biznesin İnkişafı Agentliyinin (KOBİA), Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyasının, Quba Rayon İcra Hakimiyyətinin, Türkiyənin Azərbaycandakı Səfirliyinin tərəfdaşlığı, “MÜSİAD Azərbaycan”, “Founder Club” və “Quba İş Adamlarına Dəstək” platformasının təşkilatçılığı ilə sahibkarlarla görüş keçirildi. Tədbir zamanı “Quba İş Adamlarına Dəstək” platformasının “Niyə Quba?” adlı təqdimatı oldu.
Hədəf Şirkətlər Qrupunun Baş direktoru Şəmil Sadiq və Baş direktorun müavini Elvin Əliyev görüşdə iştirak etdilər.
Qeyd edək ki, Hədəf Şirkətlər Qrupu layihənin sponsorlarından biridir.

Oktyabrın 16-da Almaniya Federativ Respublikasında “Oxu. Düşün. Əlaqələndir” devizi ilə keçirilən 76-cı Frankfurt Beynəlxalq Kitab Sərgisində Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə ölkəmiz bu il də xüsusi stendlə təmsil olunur.

Nazirlikdən Hədəf Nəşirlərinə-ə bildirilib ki, sərgidə 95 ölkədən 4000 iştirakçı bir araya gəlib.

Mədəniyyət nazirinin müavini Səadət Yusifovanın rəhbərliyi ilə yerli yazar və naşirlərdən ibarət nümayəndə heyəti sərgidə iştirak edir. Yenilənmiş dizayna malik milli stenddə ölkəmizin mədəniyyətinə, tarixinə aid 125 adda 230 nüsxə kitab ziyarətçilərə təqdim olunur.

“Xalq Bank”ın “Xalq əmanəti” layihəsi üzrə işıq üzü görən kitabların yer aldığı stenddə “TEAS Press”, “Hədəf Nəşrləri” və “Qədim Qala” nəşriyyatlarının nümayəndələrinin əməkdaşlıq görüşlərinin keçirilməsi planlaşdırılıb.

Kitab işi sahəsində çalışan minlərlə mütəxəssisin görüş yeri olan Frankfurt sərgisi yeni əməkdaşlıqların qurulması və təcrübə mübadiləsi üçün mühüm platformadır. Sərgi çərçivəsində Azərbaycan nümayəndə heyəti bir sıra işgüzar görüşlər keçirib.

Roma Milli Mərkəzi Kitabxanasının direktoru Stefano Campagnolo ilə görüşdə o, 2023-cü ilin sentyabr ayında Bakıda Azərbaycan Milli Kitabxanasının 100 illiyinə həsr olunmuş forumda iştirakını məmnunluqla yada salıb, tədbirin yüksək təşkilatçılığını vurğulayıb. Söhbət zamanı iki ölkənin kitabxanaları arasında əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi, kitab mübadiləsi və birgə layihələrin həyata keçirilməsi barədə fikir mübadiləsi aparılıb.

Sərginin açılış günündə Türkiyə Cümhuriyyəti Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin nümayəndələri, İstanbul Ticarət Odası və Türkiyə Naşirlər Birliyinin üzvlər ilə də işgüzar görüşlər olub, kitab və nəşriyyat işi sahəsində əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilib.

Oktyabrın 20-dək davam edəcək sərgidə tanınmış yazar Rövşən Abdullaoğlunun müxtəlif dillərdə nəşr olunan əsərlərinin təqdimatı da nəzərdə tutulub.

Qeyd edək ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin diqqət və qayğısı ilə ölkəmizdə digər sahələr kimi, kitab sənayesi də uğurla inkişaf edir. Məhz bu qayğının nəticəsində bu gün Azərbaycan beynəlxalq kitab sənayesinin bir hissəsinə çevrilib. Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən ölkəmizin bu sahədəki uğurlarının beynəlxalq aləmdə tanıdılması diqqət mərkəzində saxlanılır. Azərbaycan dünyanın məşhur kitab sərgilərində xüsusi stendlə təmsil olunur, nəşrlərimiz yüksək qiymətləndirilir, mükafatlara layiq görülür. Ölkəmiz neçə-neçə nüfuzlu kitab sərgilərinə dəvət olunur. Azərbaycan noyabrın 2-dən 10-dək keçiriləcək 41-ci İstanbul Beynəlxalq Kitab Sərgisində “fəxri qonaq ölkə” kimi iştirak edəcək.

Hədəf STEAM Liseyində “Bakının qurtuluşu” günü qeyd olundu
13 sentyabr 2024-cü il tarixdə Hədəf STEAM Liseyi Nəsimi filialında Qafqaz-İslam Ordusu tərəfindən Bakı şəhərinin bolşevik-daşnak işğalından azad edilməsi gününə həsr edilmiş tədbir keçirildi. Tədbirdə İstanbul Türkiyə-Azərbaycan Dayanışma və Kültür Dərnəyi idarə heyətinin sədri Səfər Qaraqoyunlunun rəhbərliyi ilə 20 nəfər üzv qonaq qismində iştirak etdi.
Azərbaycan və Türkiyə Respublikalarının Dövlət Himnlərinin səsləndirilməsi ilə başlayan tədbir Hədəf Liseyi balabilgələri və Türkiyədən gəlmiş Azərbaycan əsilli qonaqların iştirakı ilə coşğulu bayram ab-havası ilə keçdi.
Hədəf Şirkətlər Qrupunun Baş direktoru Şəmil Sadiq salamlama nitqi zamanı qonaqlara lisey haqqında qısa məlumat verərək Hədəf konseptinin mahiyyətini izah etdi. Daha sonra natiq Nuru Paşanın başçılığı ilə Bakının qurtuluşu zamanı şəhid olmuş qəhrəmanlarımızı yad edərək Türkiyə-Azərbaycan qardaşlığının əbədi olduğunu bildirdi. Şəmil Sadiq 2007-ci ildə İstanbulda qələmə aldığı “Türkiyəm” şeirini tədbir iştirakçıları üçün səsləndirdi.
İstanbul Türkiyə-Azərbaycan Dayanışma və Kültür Dərnəyi idarə heyətinin sədri Səfər Qaraqoyunlu çıxışı zamanı 1918-ci il 15 sentyabr tarixində Bakının azad edilməsində iştirak edən Qafqaz-İslam ordusu əsgərlərinin xatirəsinin hər il rəhbərlik etdiyi dərnək tərəfindən xüsusi qeyd edildiyini bildirdi.
Tədbir Hədəf STEAM Liseyi balabilgələrinin Türkiyə-Azərbaycan dostluğuna, qardaşlığına həsr olunan şeir və mahnıların səsləndirilməsi ilə davam etdi.
Sonda tərəflər bir-birinə hədiyyələr təqdim etdi, xatirə fotosunun çəkdirilməsi ilə tədbir başa çatdı.

Müstəqillik dövrü özünün ziyalılar nəslini yetişdirdi. Bu nəsil Azərbaycan mədəniyyətinin, ədəbiyyatının yeni mərhələyə adlamasında mühüm rol oynadı. Həmin ziyalılar milli məfkurənin yaranması üçün zəmin hazırladılar, yazdıqları əsərlərlə, gördükləri işlərlə vətəndaşlıq dərsləri keçdilər, şüur intibahı yaratdılar. Belə ziyalılarımızdan biri də əziz dostum, yazıçı, tədqiqatçı, naşir Şəmil Sadiqdir.

Onu təxminən, on beş ildən artıqdır ki, tanıyıram. Şəmil Sadiq kitab nəşri sahəsində böyük fədakarlıqlar göstərmiş insandır. Onun rəhbərlik etdiyi Hədəf Nəşrləri uzun illərdir ki, kitabın təbliği sahəsində müxtəlif layihələr həyata keçirməkdədir. O, bu işi hər il usanmadan, yorulmadan davam etdirir. Onun ədəbiyyat, kitab nəşri və təhsil sahəsində xidmətləri ölçüyəgəlməzdir.

Gənc ədəbi nəslin sağlam qüvvələrinin tanınmasında, təbliğində, kitablarının nəşrində Şəmil bəyin böyük dəstəyi olub. Bu sətirlərin müəllifinin bir neçə kitabı onun diqqəti və qayğısı sayəsində Hədəf Nəşrlərində işıq üzü görüb. Oxucularla görüşlərimizin təşkilində də Şəmil bəy əsas təşəbbüskarlardan olub. Bütün bunları minnətdarlıq hissilə xatırlayıram.

Onun kitaba sonsuz sevgisi məni həmişə heyrətləndirib. Bir vacib məqamı da qeyd etməsəm, olmaz. Onun rəhbərlik etdiyi nəşriyyatda milli düşüncəyə, milli məfkurəyə zidd bircə kitab da çap oluna bilməz. Türkçülük ideologiyasının keşiyində ayıq-sayıq duran Şəmil bəy məmləkətdə bu məfkurənin düşüncələrə yansıması üçün böyük işlər görüb, son dərəcə qiymətli kitablar nəşr edib və bununla da gənc nəslin sağlam təməl üzərində inkişafına xidmət edib. Ədəbi nəşrlər sırasında xüsusi yeri olan “Ustad” dərgisi, Senet.az ədəbi portalı məhz onun təşəbbüsü ilə yaradılıb və ədəbi prosesə bu gün də yön verən, gənclərə meydan açan tribunadır. Yüksək təşkilatçılıq bacarığı, gördüyü işlərə sonsuz sevgi bütün sahələrdə ona uğur qazandırıb. O, bu işlərə imza atarkən, öz əqidə dostlarından güc almışdı. Milli duyğuları bir mənzilə qədər aparmaq ağırlığı maarifçilərin boynuna düşür. Şəmil Sadiqin yazdığı əsərlərdə də bu cəhət açıq-aydın şəkildə hiss olunur. “Odərlər” romanı bu baxımdan prozamızda fərqli dəst-xətti ilə seçilir. Mifoloji elementlərlə süslənmiş roman xalqımızın tarixi köklərini araşdırır və gənclərdə vətənpərvərlik, mübarizə ruhunun formalaşmasına xidmət edir. Düşünürəm ki, “Odərlər” Azərbaycan ədəbiyyatında xüsusi yeri olan bir romandır, son dövr nəsrimizdə folklor nəfəsiylə qələmə alınmış ən yaxşı nümunələrdən biridir. Xalqın ibrət kitabı olan tarix vərəqləndikcə, həyatın və insanın ötüb keçən qatları işıqlandıqca bu gün və sabah da aydınlaşır, mahiyyətini dərindən bilmədiyimiz əşyalar, hadisələr, anlar təzələnir, yeni məna kəsb edir. Süjet xəttinin dinamizmi, kompozisiyanın bütövlüyü xüsusilə diqqəti cəlb edir.

Bu əsər onun yazıçı kimliyini, ədəbi idealını ortaya qoyan proqram xarakterli bir əsərdir. Tarixi roman yazmaq olduqca çətin, ağır və şərəfli bir işdir. Tarixi təhrifləri adlamaq, həqiqəti tapmaq, müasir həyatın tarixi mənasını açmaq, dünəndən bu günə gələn yolu arayıb tapmaq üçün təkcə istedad yetərli deyil, həm də fədakarlıq və cəsarət tələb olunur. Dünya ədəbiyyatının təcrübəsi göstərir ki, tarixi mövzunun inkişafında roman janrı əsas rol oynayır. Çünki müəyyən bir dövrün dəqiq və təmkinli təsvirində genişlik, panoramlıq, əhatəlilik imkanına malik olan roman janrı daha əlverişlidir. Şəmil Sadiq məhz bu prinsiplərə söykənərək “Odərlər” əsərini qələmə alıb. Roman türk milli kimliyini ortaya qoyan bir əsərdir. Müsahibələrinin birində yazıçı bu əsər haqqında belə deyir:

“Romanın yazılmasının iki məqsədi var: 1) Fəlsəfi düşüncələrimi çatdırmaq; 2) Vətənpərvərlik, gənclərdə mübariz ruhun oyadılması.

Milli Qəhrəman Mübariz İbrahimovun etdiyi qəhrəmanlıq bu əsərin yazılmasına bir zəmin yaratdı. Düzdür, Mübarizlə bağlı xeyli romanlar yazılmışdır. Məncə, ona tamamilə başqa cür yanaşmaq lazımdır. Romanımdakı qəhrəmanların heç biri Mübariz İbrahimovun birbaşa prototipi deyil. Çünki bu cür insanları ifadə etmək çox çətin olur. Hüseyn Cavid Topal Teymur haqqında əsər yazır, amma xahiş edir ki, onu tamaşaya qoymasınlar. Hərçənd, bu gün “Topal Teymur” tamaşaya qoyulur. Mübariz də elə bir şəxsdir ki, onun qəhrəmanlığı xalqın təsəvvüründə o qədər geniş formadadır ki, qələmə alsan, kiminsə gözlədiyindən əskik və ya artıq olacaq. Düşünürəm, o qələmə alınarsa, ona qarşı münasibət dəyişə bilər. Buna görə romanımı vətənpərvərlik, qəhrəmanlıq ideyaları üzərində yazsam da, prototip olaraq onu canlandırmadım. İnsanlar müxtəlif düşüncəyə malik olduğundan Dədə Əfəndinin söhbətlərini romana əlavə etməyə tərəddüd edirdim. Narahatçılığım kitab çap olunandan sonra baş verdi. Əsərə əlavə etməkdə tərəddüd etdiyim hissələr əlavə olunduqdan və roman çap olunduqdan sonra mətbuatda “Azərbaycanda islam əleyhinə çap olunmuş ilk kitab” başlıqlı məqalələr dərc olundu.

Hətta bir dostum dedi ki, romandakı Dədə Əfəndinin söhbətlərini çıxarsam, roman metodik vəsait kimi istifadə edilə bilər. Yəni məsələn, şagirdlərə, tələbələrə, əsgərlərə paylanılmaqla bu əsər onlarda vətənpərvərlik hisslərinin güclənməsinə və oyanmasına səbəb ola bilər.

Romanda 5 qəhrəman var: sünni, şiə, odər, deist və ata-anası müsəlman olan. Amma ateist fikrini yaxın buraxmıram, çünki ateizmi özüm də qəbul etmirəm. Obrazların içərisində ateist yoxdur. Sadəcə, tanrısına inanan obrazlar var”.

Yeri gəlmişkən, əsərdə mifoloji mətnlərə, bir neçə klassik əsərə göndərmələr də var ki, hazırlıqlı oxucu bu məqamları dərhal sezəcək.

Vətən üçün tökülən qanların qıpqırmızı rəngi onu tarixə çağırırdı. Həmmüəllifi olduğu “Ümidlərin izi ilə” romanı da Qarabağ savaşının Azərbaycan insanının taleyində buraxdığı izləri əks etdirir. Bu əsərlər Vətən duyğusunun, Vətən sevgisinin məhsuludur. Onun “Yuxu maşını” hekayələr kitabı həm də maraqlı hekayənəvis olduğunu göstərdi. Hekayə yazıçının istedadını nişan verən əsas göstəricidir, möhürdür. Şəmil Sadiqin hekayələri az sözlə çox mətləblərə toxunan hekayələrdir. Son hekayələrindən olan “Qara tut ağacı” hekayəsi xüsusi diqqətəlayiqdir.

Böyük ədəbiyyatın əsas missiyası insan talelərinə əbədi dəyərlərin ölçüləri ilə yanaşmaqdır. “Qara tut ağacı” hekayəsində Xankəndidən köçən erməni Aşotla Əlif kişinin qarşılaşması təsvir edilir. Birinci Qarabağ savaşı zamanı Əlif kişi işğala məruz qalmış doğma yurdundan çıxarkən, on üç yaşlı oğlunu qonşusu, çörək kəsdiyi Aşota tapşırır. Bu, Əlif kişi ilə oğlunun son görüşü olur, bir daha oğlundan xəbər tuta bilmir. Xankəndidən köçən ermənilər arasında Aşot da vardı. Əlif kişi bu adamı telefondakı videolardan birində görüb tanıyır. Qərara alır ki, hökmən onunla görüşməli, oğlunun taleyindən xəbərdar olmalıdır. Yazıçı oxucu ilə mətnin arasına girmir, hadisəni sadəcə, təsvir edir, göstərir. Məlum olur ki, Aşot əmanətə xəyanət edib; Əlif kişinin oğlunu öldürüb və həyətlərindəki qara tut ağacının altında basdırıb. Mənfur düşmən qalib xalqın nümayəndəsinin ayağına düşüb bağışlanmağını istəyir. “Qara tut ağacı” yığcam hekayədir, amma üzərində bir romanın yükü var. Ata otuz il ümidlə oğlundan xəbər gözləyir və bu otuz ilin həsrəti, nisgili qara tut ağacının altında da kirimək bilmir… Yaddaşda şırım açan, müharibə refleksi üzərində qurulmuş hekayədir. Hekayədə müharibə təsvirləri yoxdur, amma müharibənin insan taleyində dağıdıcı təsiri var.

Şəmil Sadiq bacarıqlı naşir, gözəl yazıçı olmaqla bərabər, həm də Hədəf Kursları və Hədəf Liseyinin baş direktorudur. Azərbaycan təhsilinin inkişafında əmək sərf etmiş, dərsliklər yazmış pedaqoqdur. Şəmil Sadiqin ciddi elmi tədqiqatlarının bəhrəsi olan “Hüseyn Cavid yaradıcılığında qəhrəman konsepsiyası” monoqrafiyası Cavidin ədəbi irsinin fərqli rakursdan araşdırılması baxımından cavidşünaslıq üçün yeni istiqamətlər açır.

Şəmil bəy Azərbaycan ədəbiyyatının sütunlarından olan Xalq yazıçısı İsa Muğanna yaradıcılığını da ciddi tədqiq etmiş, “İsa Muğanna ideal işığında” adlı samballı monoqrafiya ərsəyə gətirmişdir. Düşünürəm ki, istedadlı nasirlə peşəkar tədqiqatçı onun yaradıcılığında qoşa qardaş kimidir. Onun nəsri alimliyinə, alimliyi nəsrinə dayaq durur, hər ikisi bir-birindən qidalanır. Kiçik bir məqalədə onun elmi-pedaqoji, ədəbi və naşirlik fəaliyyətini tam əhatə etmək mümkünsüzdür. Şəmil Sadiqin gördüyü işlərin miqyası olduqca böyükdür, bir yazıya sığası deyil. Onun kimi insanların varlığı Azərbaycan kitabının yaşaması deməkdir, milli məfkurənin varlığı deməkdir, türkçülük ideologiyasının pərvəriş tapması deməkdir. Bu müqəddəs yolda dəyərli dostuma uğurlar arzulayıram!

2 sentyabr tarxində “Çəmənzəminli” açıq məhəllə kitabxanasının açılış mərasimi keçirildi. “Çəmənzəminli” açıq məhəllə kitabxanası Hədəf Şirkətlər Qrupunun layihəsidir.
Bu kitabxana Yusif Vəzir Çəmənzəminli küçəsində təmənnasız fəaliyyət göstərir. Kitabxanadakı bütün kitablar sakinlərin istifadəsindədir. Burada hər kəs əyləşə, mütaliə edə bilər.
Kitabxana ilə bağlı yalnız bir qayda var – kitabları aparmaq olmaz.
Həmçinin könüllü şəkildə kitabxananı zənginləşdirmək də mümkündür. Oxucular da bu kitabxanaya töhfə verə bilər.
Açıq hava kitabxanası sosial layihədir. Bu kitabxana övladlarımızın asudə vaxtını dəyərləndirmək, kitaba olan sevgini aşılamaq və inkişaf etdirmək niyyəti ilə qurulur.
Kitabxanada heç bir mühafizə və xüsusi nəzarət sistemi yoxdur. Təsisçilər əmindirlər ki, kitabxanadakı bütün vəsaitlər qorunacaq, elə sakinlər tərəfindən genişləndiriləcək.
Kitabxananın adı da təsadüfi seçilməyib. Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin Azərbaycan ədəbiyyatı qarşısındakı xidmətlərindən dolayı kitabxana da Çəmənzəminlinin adını daşıyır.
Eyni zamanda Hədəf və Xan nəşrlərinin təşkilatçılığı ilə Şəmil Sadiq yaradıcılığına aid yeni kitabların təqdimat mərasimi keçirildi.
Tədbir Hədəf Nəşrlərinin direktoru Nərmin Səlimova moderatorluğu ilə Şəmil Sadiq yaradıcılığından bəhs edən təqdimatla açıq elan edildi.
Hədəf STEAM Liseyinin icraçı direktoru Nizami Hüseynov Şəmil Sadiqin 25 illik pedaqoji təcrübələri əsasında hazırlanan Hədəf konseptinin yeni nəşrini təqdim etdi.
“XAN” Nəşriyyatının direktoru Səbuhi Şahmursoy Şəmil Sadiqin yeni nəşr olunan “Qorqud atanın pıçıltısı”, “Qara tut ağacı” kitabları haqqında təqdimat etdi.
Hədəf Şirkətlər Qrupu Baş direktorunun müavini Emin Sadiqov və Hədəf Kurslarının icraçı direktoru Səftər Əlsəfa Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurulmasında Şəmil Sadiqin fəaliyyət yolu haqqında çıxış etdilər.
Həmçinin tədbirdə bir çox tanınmış ziyalılar, ədəbiyyat xadimləri iştirak etdi.
Yazıçı Nazim Muradov, publisist-şair Əkbər Qoşalı, jurnalist Şahin Nəcəfov, xalq artist Eldost Bayram, şair Rüstəm Behrudi, iş adamı İlham Behrudi Şəmil Sadiqin həyat və yaradıcılıq yolundan bəhs etdilər.
“Kitab kimi ömür – Şəmil Sadiq 46” görüşünə dəyər qatan bütün kitabsevərlərə təşəkkürümüzü bildiririk!
Dəyərli rəhbərimiz Şəmil müəllim, sizi yeni yaşınız münasibətilə təbrik edir, sizə sağlam ömür, tutduğunuz bu yolda tükənməz enerji, fəaliyyətinizdə uğurlar arzulayırıq!

Hədəf konseptinin əsas məqsədi nədir?

ŞƏMİL SADİQ: “ƏSAS MƏQSƏD MİLLİ DƏYƏRLƏRƏ SÖYKƏNƏRƏK ÇAĞDAŞ TƏFƏKKÜRLÜ VƏ DÖVRÜN TƏLƏBLƏRİNƏ CAVAB VERƏN ÇEVİK ZƏKALI İNSANLAR YETİŞDİRMƏKDİR”

2008-ci ildən yaradılan Hədəf STEAM Liseyi ölkədə STEAM təhsili verən ilk liseydir. Liseyin hədəfi ölkə və dünyanın inkişafı üçün yaradıcılığı, elmi, mühəndisliyi, texnologiya və riyaziyyatı qarşılıqlı vəhdət halında mənimsəmiş, bilgi çağı olan XXI əsrin yeni nəsil alim və mühəndislərini yetişdirməkdir. Hədəf STEAM Liseyi Azərbaycanda ilk liseydir ki, STEAM təmayüllü fəaliyyətə başlayıb. 2021-ci ilin iyun ayından etibarən Hədəf STEAM Liseyi International Cambridge School – Beynəlxalq Kembric Məktəbidir.

HƏDƏFİN ƏSAS MİSSİYASI

Azərbaycanın təhsil sisteminə yaxından bələd olan filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Şəmil Sadiq tərəfindən təsis edilən bu milli təhsil ocağının hədəfi – hər bir şagirdin əvvəlcədən hansı ixtisasa yiyələnəcəyinə qərar vermək deyil, təlim, praktika, özfəaliyyət, həmçinin diskussiya mühitinin şagirdlərin xüsusi istedadlarını ortaya çıxarmasına nail olmaq və onların düzgün istiqamət seçmələrinə dəstək verməkdir. Şəmil Sadiq hesab edir ki, məhz bu halda gələcəyin işini sevən həkimini, alimini, texnoloqunu, dizaynerini, proqramçısını və mühəndisini yetişdirmək mümkündür.

100-dən çox elmi məqalənin, 30-dan çox kitabın, 33 elmi-metodik, 5 bədii kitabın müəllifi olan Şəmil Sadiq daim Azərbaycan təhsilinin inkişafı, tərəqqisi, dünya təhsil sisteminə inteqrasiyası üçün bir-birindən maraqlı ideyalarla, uğurlu layihələrə imza atır. Şəmil Sadiq “Hüseyn Cavid yaradıcılığında sənətkarlıq məsələləri”, “Hüseyn Cavid yaradıcılığında qəhrəman konsepsiyasi” adlı monoqrafiyalarının, orta məktəb şagirdləri üçün “Azərbaycan dili”, “Ədəbiyyat”, xaricdə yaşayan azərbaycanlılar və xarici vətəndaşlar üçün “Azərbaycan dilini öyrənirəm” dərs vəsaitlərinin müəllifi, uşaqlar üçün “Dədə Qorqud” və “Azərbaycanımızı tanıyaq” adlı layihələrin ideya müəllifi və redaktoru, Xocalı faciəsinə həsr edilən “Ümidlərin izilə” tarixi romanının həmmüəllifidir.

Hədəf STEAM Liseyinin tədris proqramı milli və mütərəqqi beynəlxalq kurikulumların inteqrasiyasından ibarətdir. Balabilgələr üçün müasir tələblərə cavab verən tədris mühitinin yaradılması ilə birlikdə lisey öz təhsil proqramında Prezident İlham Əliyevin təhsilin inkişafı və müasirləşməsi strategiyasına müvafiq olaraq STEAM konseptini əsas götürür.

HƏDƏFİN MİLLİ TƏHSİL KONSEPTİ

Şəmil Sadiq deyir ki, bütün təhsil sistemlərində, proqramlarında bir konseptə söykənilir. Hədəf liseyinin də milli təhsil konsepti mövcuddur: “Fikrimcə, bu gün bizim təhsil üçün ana xətt olaraq 5 prinsip əsas götürülməlidir. Bunun üçün də öz milli təhsil konseptimiz olan Hədəf Konseptini təklif edirəm. Niyə Hədəf? Çünki sonu bilinməyən yola heç kim girmək istəməz, biz insan olaraq etdiklərimizin nəticəsini görmək istəyi ilə kodlaşdırılmışıq. Əgər bu duyğunu itirsək, o zaman hara getdiyini bilməyən şüursuz heyvana bənzəyərik. Bizə yaddaş ona görə verilib ki, keçmişi unutmadan sabaha addımlayaq. “Hədəfsiz gəmilər okeanda batar”, – deyirlər. Bir millətin də, dövlətin də hədəfi olmalı, ona doğru yürüməlidir. Biz milli təhsil strategiyasında yaxın hədəflər qoyub irəliləsək, hər hədəfə çatdıqca bir az stimul alarıq. Əlçatmaz hədəflər o qədər uğurlu olmur, çünki ola bilsin, ona çatmadın və bütün ruhun sarsıldı. Buna görə də kiçik, yaxında olan, amma böyük hədəfə gedən bir amal olmalıdır. Bu konseptin əsas məqsədi milli dəyərlərə söykənərək çağdaş təfəkkürlü və dövrün tələblərinə cavab verən çevik zəkalı insanlar yetişdirməkdir. Hədəf Konsepti çağdaş insanın formalaşmasını beş əsas prinsiplə həyata keçirməyi təklif edir. Özünüdərk, sağlamlıq, bacarıq, yaradıcılıq, bilik. İnsanın özünüdərk prosesi dəyərlərə sevgisindən başlayır. Hədəf konseptinə görə, özünü dərk edən insan vicdanlı, ədalətli, humanist, hüquqlarını bilən, çalışqan və daima özünü təkmilləşdirən insandır. Sağlam bədən, sağlam xarakter, sağlam düşüncə, sağlam nəsil və sağlam mühit, millətin və dövlətin, eləcə də bəşəriyyətin inkişafı üçün vacib amillərdən olduğuna görə biz təhsilimizdə bu faktorlara xüsusi diqqət yetirir, “Sağlam təhsil, sağlam millət” şüarını əsas tuturuq. Özünü dərk etmiş sağlam insan bacarıqlı olduqda onun əlavə dəyər yaratma imkanları daha da artır. Yaratdığı əlavə dəyərlərlə özünə və insan yoldaşlarına keyfiyyətli həyat təmin edir. Özünü dərk etmiş, sağlam, bacarıqlı və yaradıcı insan, obyektiv dünyada fəaliyyətini düzgün qurmaq üçün elmi biliklərə ehtiyac duyur. Bilik araşdırmadan, araşdırma maraqdan yaranır. Bilikli insan biliyini araşdırarkən, sorğularkən, fərqindəliyini artırarkən qazanır, onu problemlərin həllinə tətbiq edir. Bu gün biz istənilən sahədə ağıllı qərarlar vermək üçün elmin, iqtisadiyyatın, menecmentin qanun və prinsiplərinə müraciət edirik. Bilik digər bacarıqlarımızın effektiv ola bildiyi zəmindir. Bilgi çağında bilgili olmaq və bu bilgini bəşəri və milli dəyərlərin qorunması, inkişafı, həmçinin həlli vacib problemlərin aradan qaldırılması üçün istifadə etmək bir insanlıq vəzifəsidir. Biz yaradıcılıq ruhundan bütün insanların pay aldığını düşünürük. Yaradıcılıq meylinin estetik, bədii, texniki və ya elmi yönümlü olmasını müəyyən edib onu inkişaf etdirən insan, problemlərə yeni gözlərlə baxıb orijinal həllər tapan insandır. Biz insanlarımızın yaradıcılıq potensialını ortaya çıxarıb daha da inkişaf etdirmələri üçün lazımlı şəraiti yaradırıq. Hədəf Konseptinin məqsədi yaxın gələcəyin milli, sağlam, bacarıqlı, yaradıcı və BİLGƏ İNSANlarını yetişdirməkdir”.

MÜASİR ZƏKALI VƏ ÇEVİK İNSANIN YETİŞDİRİLMƏSİNƏ XİDMƏT EDƏN PRİNSİPLƏR

Şəmil Sadiqin “İnsan mühəndisi” adlı kitabında konseptin özünüdərk, sağlamlıq, bacarıq, yaradıcılıq, bilik kimi prinsiplərini ayrı-ayrılıqda şərh edir. Milli dəyərlərə söykənərək çağdaş təfəkkürlü, müasir zəkalı və çevik insanın yetişdirilməsinə xidmət edən bu prinsiplərin hər biri bu gün ümumtəhsil məktəblərində ümumpedaqoji prinsiplər kimi tətbiq olunmalıdır. Çünki bu prinsiplər üzrə işləyən hər bir təhsil müəssisəsi, təlim-tərbiyə qurumu, maarifçilik ocağı uğurlar qazana bilər. Kitabda “Hədəf Konsepti” liseyin simvolları qismində konkret sxem əsasında da öz əksini tapır. Hədəfin Konsepsiyasında STEM, Bilgə insan, Dəyərlər həftəsi, Balabilgə anlayışları yer alır. Bu anlayışların işlədilməsinə qarşı çıxmaq düzgün deyil. Ona görə ki, bir təhsil brendi, bir trend kimi qəbul olunan STEM beynəlxalq təhsil sistemində aparıcı termin kimi işlədilir. Həmin anlayışın baş hərflərinin çox mühüm pedaqoji mahiyyət kəsb edən sözlərin birliyindən yarandığını görürük. “İnsan mühəndisi” kitabında STEM abreviaturasını açarkən bu sözün bütün məna çalarlarını özündə ehtiva edən simvolikanın böyük pedaqoji dəyərini sadə dillə açıqlayan müəllifin fikrincə, XXI əsrin məktəblisi elmin əsaslarına yiyələnməli, texnologiyanın bütün komponentlərini duymağı, qavramağı, qiymətləndirməyi bacarmalı, mühəndislik sahəsində nəzəri və praktik biliklərə malik olmalı, bazar iqtisadiyyatı şəraitində elmi-texniki tərəqqinin son nailiyyətləri dövründə riyazi hesablamaları hərtərəfli anlamalı və bu sahədə kifayət qədər təcrübəyə malik olmalıdır. Bunları nəzərə alan müəllif STEM-in mahiyyəti, məzmunu, elmi-pedaqoji, metodik arenadakı yeri, lisey şagirdlərinin bilik, bacarıq, vərdişlər sistemindəki mövqeyi, məzunların elmi dünyagörüşləri, şəxsiyyətyönümlü inkişafı ilə birbaşa inteqrasiyada olduğunu aydınlaşdırır. Bilgə insan deyəndə müəllif bilikli insan nəzərdə tutur.

YENİ NƏSLİN NÜMAYƏNDƏLƏRİNƏ ƏDƏB-ƏRKAN QAYDALARININ ÖYRƏDİLMƏSİ

Kitabda “Vacib kültürlər” adlı bir başlıq var. Bu başlıq altında müəllif “Uşaqlarınızla danışın”, “Uşaqlara gözləməyi öyrədin”, “Uşaqlara ayaqları üzərində durmağı öyrədin”, “Uşaqlara “yox” deməyi öyrədin”, “Uşaqlara ailə kültürü haqqında öyüdlər verin”, “Səhv etməyi öyrədin uşaqlarınıza”, “Onlara təşəkkür etməyi, minnətdarlıq hissini öyrədin”, “Onlara empatiya duyğusunu öyrədin”, “Sual vermə kültürü öyrədək uşaqlarımıza” kimi yarımbaşlıqlar yer alır. Bu bölmədə həmin yarımbaşlıqlar altında verilən mövzularda yetişən nəslin nümayəndələrinə ədəb-ərkan qaydalarının öyrədilməsi, onlara mədəniyyət dərsi keçilməsi tövsiyə olunur. Şəmil Sadiqin ədəb-ərkan qaydaları ilə bağlı şagirdlərə verdiyi öyüdlərdən, tövsiyələrdən, məsləhətlərdən valideynlər də istifadə edə bilərlər. Kitabda “Hədəf liseyi”nin öz modeli təqdim olunur. Açığını etiraf eləmək lazımdır ki, bu model ölkədə orta ümumtəhsil sistemində yeniliklər yaratmaq, örnək didaktik mühiti təşkil etmək, fənlərin tədrisi üçün müasir təlim metodlarından istifadə etmək, şagird-müəllim münasibətlərini əxlaqın saflaşdırılması səviyyəsinə qaldırmaq, məktəb-ailə-ictimaiyyətin birgə fəaliyyəti üçün nümunəvi işlər görmək, təlimin tərbiyəedici xarakterinə uyğun praktik işləri həyata keçirmək, təlim-tərbiyə işlərində əyaniliyin, sistemliliyin, ardıcıllığın, elmiliyin, təşəbbüskarlığın, intizamlılığın, ədalətliliyin və digər əxlaqi-mənəvi keyfiyyətlərin formalaşdırılması baxımından yanaşılması çox faydalıdır. Ona görə də, təqdim olunan kitabın orta ümumtəhsil məktəblərinə rəhbərlik edənlərin masaüstü kitabı kimi seçmələrini tövsiyə edirik.

HƏDƏF KURSLARI ABİTURİYENT HAZIRLIĞI İSTİQAMƏTİ ÜZRƏ CİDDİ UĞURLAR ƏLDƏ EDİB

Bu gün hazırlıq proqramını yerinə yetirmək üçün şagirdlər həm məktəbə, həm də kurs və ya fərdi hazırlıq müəllimləri yanına getməli olur ki, bu da onların gün ərzində ciddi şəkildə yorğunluğuna səbəb olur. Məktəbə getmək, evbəev gəzmək, yollarda mənşəyi bəlli olmayan yeməklərlə qidalanmaq, dərs saatlarının ağırlığı, fiziki və psixoloji gərginlik onlarda ciddi depressiya yaradır. Bu baxımdan Hədəf şagirdlərə həm lisey, həm də kurs olaraq vahid bir proqram təklif edir. Bununla uşaqlar hazırlığa getmək üçün məktəbdən icazə almağa məcbur olmur, hər gün hazırlıq proqramını yerinə yetirmək üçün şagirdlərimiz həm məktəbə, həm də kurs və ya fərdi hazırlıq müəllimləri yanına getməli olur ki, bu da onların gün ərzində ciddi şəkildə yorğunluğuna səbəb olur. Məktəbə getmək, evbəev gəzmək, yollarda mənşəyi bəlli olmayan yeməklərlə qidalanmaq, dərs saatlarının ağırlığı, fiziki və psixoloji gərginlik onlarda ciddi depressiya yaradır. Bu baxımdan biz sizə həm lisey, həm də kurs olaraq vahid bir proqram təklif edir.

ƏSAS HƏDƏF

Artıq15 ildir ki, fəaliyyət göstərən Hədəf Kursları abituriyent hazırlığı istiqaməti üzrə ciddi uğurlar əldə edib. Minlərlə tələbənin ali məktəblərə qəbul olunmasına dəstək verib. 10-dan çox Azərbaycan birincisi, 100-lərlə 600-dən çox bal toplayan şagirdlərin yetişdirilməsində peşəkar müəllim heyətinə sahib olan Hədəf Kurslarının təkrarolunmaz proqramı artıq 5 ildir ki, Hədəf STEAM Liseyində tədris edilir. Bunun nəticəsində 3 buraxılışı olan Hədəf STEAM Liseyi məzunları 100 faiz nəticə ilə ali məktəblərə qəbul olublar.

Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru Şəmil Sadiq hər zaman olduğu kimi səfər etdiyi ölkələrdə muzeyləri gəzərək, maraqlı məlumatları sizinlə bölüşür.

Bu dəfə izləyəcəyiniz muzey isə məşhur detektiv Şerlok Holmsun Londonda yerləşən muzeyidir. Şerlok Holms muzeyi detektiv Şerlok Holmsun yaşayış yeri olan 221B “Baker Street”də yerləşən bir muzeydir.

Muzey 1815-1820-ci illər arasında tikilmiş bir binada yerləşir və Viktoriya dövrünün atmosferini qoruyub saxlayır. Muzeydə Konan Doylun əsərlərində yer alan hadisələrin təfərrüatlarına uyğun olaraq hazırlanan eksponatlar nümayiş etdirilir. Burada Şerlok Holms və doktor Vatsonun istifadə etdiyi alətləri görmək mümkündür. Ziyarətçilər Holmsun şəxsi otağını, iş masasını və hətta məşhur şlyapasını görə bilərlər. Muzeyin qarşısında məşhur Şerlok Holmsun bürünc heykəli yerləşir.

Şerlok Holms muzeyi Londona gələn turistlərin ən çox ziyarət etdiyi yerlərdən biridir və detektiv romanlarının pərəstişkarları üçün unudulmaz bir təcrübə təqdim edir.

Hədəf Şirkətlər Qrupunun qurucu direktoru Şəmil Sadiq hər zaman olduğu kimi səfər etdiyi ölkələrdə elm muzeylərini gəzərək, maraqlı məlumatları sizinlə bölüşür.
Bu dəfə izləyəcəyiniz muzey isə Londonda məşhur elm muzeyi – “Science Museum”dir. Bu muzey Cənubi Kensingtonda yerləşir, elm və texnologiyanın tarixi, nailiyyətləri haqqında geniş sərgilər təqdim edir. Londondakı “Science Museum” (Elm Muzeyi) bir çox məşhur və tarixi eksponatlara ev sahibliyi edir. Muzeydə yer alan ən qədim eksponatlardan biri 1829-cu ildə George Stephenson tərəfindən hazırlanmış “Stephenson’s Rocket” lokomotividir. Muzeyin ən məhşur və turistlər tərəfindən maraqla qarşılanan bir çox eksponatlar haqqında məlumatları bölüşürük:

“Apollo 10 Command Module”: 1969-cu ildə Ay ətrafında dövr etmiş Apollo 10 missiyasının komanda moduludur.

“Model of DNA by Watson and Crick”: Francis Crick və James Watson tərəfindən 1953-cü ildə hazırlanmış DNT-nin quruluşunu təsvir edən modeldir.

“Puffing Billy”: Dünyanın ən qədim qorunan buxar lokomotivlərindən biridir, 1813-1814-cü illərdə hazırlanıb.

“Difference Engine No. 1 by Charles Babbage”: Charles Babbage tərəfindən ixtira edilmiş və ilk mexaniki kompüter kimi tanınan fərq maşınıdır.

“Vostok 6 Descent Module”: 1963-cü ildə Valentina Tereşkova tərəfindən istifadə edilən və ilk qadın kosmonavtın uçuşunu həyata keçirdiyi kapsuldur.

“Stephenson’s Planet”: 1830-cu ildə George Stephenson tərəfindən hazırlanmış məşhur lokomotivdir.

“IMAX Cinema”: Muzeyin daxilində yerləşən və müxtəlif elmi mövzularda filmlər nümayiş etdirən böyük ekranlı kinoteatrdır.

“Flight Gallery”: Aviasiya tarixi ilə bağlı müxtəlif uçuş aparatları və təyyarələr təqdim olunur.

“Antikythera Mechanism”: Qədim Yunanıstanın astronomik və təqvim hesablamaları üçün istifadə edilən mexanizmin rekonstruksiyasıdır. Muzeydə tibbi, texniki və elmin bir çox sahələrində texnologiyanın inkişafını izləyə bilərsiniz.